Galenobismutite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Bi<sup>3+</sup><sub>2</sub>S<sup>2-</sup><sub>4</sub>

Galenobismutyt to rzadki siarczek ołowiu i bizmutu, tworzący igiełkowe lub pręcikowe kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Galenobismutyt jest siarczkiem ołowiu i bizmutu, należącym do grupy sulfosoli. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego (zawartości ołowiu - łac. *galena*) i bizmutu oraz do podobieństwa do galeny. Tworzy wydłużone, pręcikowe lub igiełkowe kryształy, często ze wzdłużnymi zbrużdżeniami. Występuje również w postaci skupień promienistych, włóknistych lub ziarnistych mas. Jest nieprzezroczysty, o barwie od cynowobiałej do srebrzystobiałej, często z matowym, żółtawym lub tęczowym nalotem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 2.5-3.5. Jest dość ciężki i kruchy, o gęstości 6.9-7.2 g/cm³. Wykazuje metaliczny połysk. Jest nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Galenobismutyt ma barwę cynowobiałą, srebrzystobiałą lub jasnoszarą. Na powierzchniach wystawionych na działanie powietrza może pokrywać się matowym, żółtawym lub tęczowym nalotem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1878 roku przez szwedzkiego mineraloga Hjalmara Sjögrena, pochodzi od łacińskiego słowa *galena* (ruda ołowiu) oraz pierwiastka bizmutu, co odzwierciedla jego skład chemiczny. Został on po raz pierwszy opisany na podstawie próbek ze szwedzkiej kopalni Nordmark (Värmland). ## Zastosowania Galenobismutyt jest podrzędnym źródłem bizmutu i srebra, które może zawierać w postaci domieszek. Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, ma głównie znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3.5
Połysk
Metallic
Rysa
Grayish black
Gęstość
6.9-7.2
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi galenobismutytu są jego metaliczny połysk, cynowobiała barwa, wysoka gęstość oraz typowe formy kryształów - wydłużone, igiełkowe lub pręcikowe, często w formie splątanych skupień. Jest miękki, można go zarysować miedzianym drutem. ## Odróżnianie od podobnych Galenobismutyt bywa mylony z bizmutynitem, który ma bardzo podobny wygląd i właściwości fizyczne; rozróżnienie wymaga analizy chemicznej (bizmutynit nie zawiera ołowiu). Można go także pomylić z innymi sulfosolami, takimi jak cosalit czy lillianit, od których odróżnienie w próbce ręcznej jest praktycznie niemożliwe. Od stibnitu różni się wyższą gęstością i brakiem charakterystycznej dla stibnitu doskonałej łupliwości. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj wydłużone wzdłuż jednej osi, przybierając formę pręcików, igieł lub listewek. Często wykazują pionowe zbrużdżenia. Występuje w skupieniach promienistych, splątanych agregatach włóknistych, a także w postaci wtopionych w skałę mas ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Galenobismutyt jest minerałem hydrotermalnym, tworzącym się w żyłach kruszcowych średnich i wysokich temperatur. Powstaje w towarzystwie innych minerałów bizmutu i ołowiu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z bizmutynitem, cosalitem, galeną, złotem rodzimym, pirytem, chalkopirytem, kwarcem, a także z innymi sulfosolami bizmutu i ołowiu. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą: kopalnia Nordmark w Szwecji (miejsce typowe); Falun w Szwecji; Baita Bihor (dawniej Rézbánya) w Rumunii; kopalnia Ivigtut na Grenlandii; Little Dalles na północ od Leadville w Kolorado, USA; Hedley w Kolumbii Brytyjskiej, Kanada; a także niektóre złoża w Boliwii i Australii (Nowa Południowa Walia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o silnym metalicznym połysku. Atrakcyjne są zwłaszcza bogate, promieniste lub splątane agregaty igiełkowych kryształów na kontrastującym matriksie, np. na kwarcu. Okazy bez nalotu i z zachowaną srebrzystobiałą barwą są wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Klasyczne i cenione okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Szwecji (Nordmark, Falun) oraz z Baita Bihor w Rumunii. Okazy z tych miejsc, zwłaszcza dobrze zachowane, są poszukiwane na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy galenobismutytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Można użyć alkoholu izopropylowego do usunięcia tłustych zabrudzeń, ale należy unikać wody, która może przyspieszyć utlenianie. Zawsze należy dokładnie wysuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wilgotnym powietrzem, które powodują matowienie i powstawanie nalotów. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów. Jako minerał miękki i kruchy, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie galenobismutytu w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętym pudełku klaserowym z pochłaniaczem wilgoci, aby ograniczyć proces utleniania i zachować jego metaliczny połysk. Należy go chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej