Gagarinite-(Ce)

Wzór chemiczny: NaCaCe<sup>3+</sup>F<sub>6</sub>

Rzadki fluorek sodu, wapnia i ceru, tworzący drobne, heksagonalne kryształy o szklistym połysku, ceniony przez kolekcjonerów minerałów ziem rzadkich.

## Charakterystyka Gagarynit-(Ce) jest złożonym fluorkiem sodu, wapnia i pierwiastków ziem rzadkich, z dominującym cerem. Występuje zazwyczaj w postaci niewielkich, sześciobocznych (heksagonalnych) kryształów o słupkowym lub tabliczkowym wyglądzie. Często tworzy ziarniste skupienia lub występuje jako wrostki w innych minerałach. Kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów, a ich powierzchnie bywają matowe lub pokryte nalotami. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 4,5 w skali Mohsa i gęstością wynoszącą około 4,55 g/cm³. Ma szklisty połysk na świeżych powierzchniach przełamu, który na zwietrzałych ścianach kryształów staje się matowy. Jest kruchy i wykazuje niedoskonałą łupliwość w jednym kierunku. Zazwyczaj jest przeświecający, rzadziej przezroczysty. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane barwy to kremowa, żółtawa, różowawa lub szarawa. Niektóre okazy mogą być niemal bezbarwne. Nazwa gagarynit-(Ce) wskazuje na cer jako dominujący pierwiastek ziem rzadkich. Istnieje również analog z dominującym itrem, gagarynit-(Y), oraz gagarynit-(Nd) z neodymem, które są odrębnymi gatunkami mineralnymi. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1961 roku przez A.V. Stepanova i E.A. Severova na podstawie materiału znalezionego w Kazachstanie. Jego nazwa honoruje Jurija Gagarina (1934-1968), pierwszego człowieka w kosmosie. Przyrostek "-(Ce)" został dodany później, aby odróżnić go od innych członków grupy gagarynitu, zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów ziem rzadkich. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, gagarynit-(Ce) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Vitreous, Greasy
Rysa
White
Gęstość
4.55
Łupliwość
Imperfect on {0001}
Przełam
Uneven, Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne to heksagonalny kształt kryształów, stosunkowo wysoka gęstość, szklisty połysk oraz występowanie w specyficznym środowisku geologicznym - alkalicznych pegmatytach i karbonatytach. Reakcja z kwasami może być pomocna, ale jest to metoda niszcząca. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami ziem rzadkich o podobnym wyglądzie, takimi jak fluoryt, bastnäzyt-(Ce) czy paryzyt-(Ce). Od fluorytu odróżnia go heksagonalny układ krystalograficzny (fluoryt jest regularny) i wyższa twardość. Od bastnäzytu i paryzytu, które są węglanofluorkami, odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych (np. EDS), chociaż gagarynit-(Ce) ma zazwyczaj prostszy, słupkowy pokrój. ## Formy kryształów Tworzy sześcioboczne, słupkowe lub tabliczkowe kryształy, zakończone płaskimi pinakoidami. Często występuje w postaci ziarnistych lub masywnych skupień w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał hydrotermalny, typowy dla wysoko zróżnicowanych kompleksów skał alkalicznych. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w pegmatytach nefelinowo-syenitowych, karbonatytach oraz w metasomatycznie zmienionych granitach alkalicznych (albitytach). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich i minerałami skałotwórczymi pegmatytów alkalicznych. Typowe minerały towarzyszące to mikroklin, albit, egiryn, riebeckit, pirochlor, bastnäzyt, fluoryt, cyrkon, astrofyllit i elpidyt. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to masyw Verkhnee Espe w górach Tarbagatai w Kazachstanie (miejsce odkrycia). Znaczące okazy pochodzą również z kompleksu Poudrette (Mont Saint-Hilaire) w Quebecu w Kanadzie oraz z masywu Chibiny na Półwyspie Kolskim w Rosji. Występuje także w Norwegii (Langesundsfjorden) i na Grenlandii (kompleks Ilímaussaq).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre, pojedyncze kryształy o wyraźnej barwie (szczególnie różowej lub żółtej) i dobrym połysku. Wysoko oceniane są również okazy, gdzie kryształy gagarynitu-(Ce) są estetycznie osadzone na kontrastującej matrycy, na przykład na białym albicie lub ciemnym egirynie. Rozmiar kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy przekraczające 5 mm są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej pożądane okazy pochodzą z kamieniołomu Poudrette na Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, które słyną z ostrych kryształów o różnorodnych barwach. Klasyczne okazy z Kazachstanu oraz z Półwyspu Kolskiego w Rosji są również ważne historycznie i kolekcjonersko.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy gagarynitu-(Ce) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz bezpośrednim, długotrwałym działaniem światła słonecznego, chociaż nie jest znany jego wyraźny wpływ na barwę. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, idealne są pudełka typu "micromount".

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej