Gabrielsonite

Wzór chemiczny: Pb²⁺Fe³⁺(As³⁺O₃)O

Gabrielsonit to rzadki arsenin ołowiowo-żelazowy, tworzący drobne, ciemnoczerwono-brązowe kryształy o diamentowym połysku.

## Charakterystyka Gabrielsonit jest bardzo rzadkim minerałem z grupy arseninów, chemicznie klasyfikowanym jako zasadowy arsenin(III) ołowiu i żelaza(III). Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, rzadko przekraczających 1 mm długości. Najczęściej tworzy niewielkie skupienia i naloty. Jego kryształy charakteryzują się silnym, niemal diamentowym połyskiem, co wyróżnia go na tle współwystępujących minerałów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 3.5. Jest dość gęsty z uwagi na wysoką zawartość ołowiu, a jego gęstość obliczona wynosi 6.85 g/cm³. Kryształy są kruche i wykazują doskonałą łupliwość w jednym kierunku. Połysk jest silnie żywiczny do diamentowego. ## Barwy i odmiany Gabrielsonit ma charakterystyczną, jednolitą barwę od ciemnoczerwonej do czerwonobrązowej. Nie wyróżnia się żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w słynnym złożu Långban w Szwecji. Opisali go Paul B. Moore i Paul J. Dunn w 1978 roku. Nazwa honoruje szwedzkiego mineraloga Olafa Gabrielsona (1912-1980) z Muzeum Historii Naturalnej w Sztokholmie, w uznaniu jego wkładu w badania nad minerałami z Långban. ## Zastosowania Gabrielsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach systematycznych, a także instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Barwa: Greenish-brown, black
Połysk: Adamantine
Rysa: Light brown
Gęstość: 6.67
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Gabrielsonit można rozpoznać po jego charakterystycznej ciemnoczerwonej barwie, silnym żywicznym lub diamentowym połysku oraz występowaniu w postaci drobnych, tabliczkowych kryształów. Kluczowe jest powiązanie go z lokalizacją typu - złożem Långban - i specyficzną paragenezą mineralną. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi rzadkimi, czerwonymi lub brązowymi minerałami z Långban, takimi jak magnussonit czy hematolit. Ostateczne odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS/WDS), ze względu na niewielki rozmiar kryształów. ## Formy kryształów Tworzy krótkie, pryzmatyczne lub grubo tabliczkowe kryształy, często o przekroju zbliżonym do kwadratu. Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko osiągając 1 mm.

Środowisko występowania

## Geneza Gabrielsonit jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w skarnach, w obrębie zmetamorfizowanych złóż rud żelaza i manganu. Jego powstanie jest związane z hydrotermalną lub pneumatolityczną działalnością, która mobilizuje ołów i arsen w specyficznych warunkach chemicznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami, typowymi dla złoża Långban. Najczęściej znajduje się w towarzystwie magnussonitu, hematolitu, hausmanitu, ołowiu rodzimego, kalcytu oraz różnych minerałów z grupy flogopitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania gabrielsonitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - złoże Långban, w gminie Filipstad, w regionie Värmland w Szwecji. Jest to klasyczne stanowisko dla wielu rzadkich i unikatowych minerałów.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu gabrielsonitu jest determinowana przede wszystkim przez wielkość i jakość wykształcenia kryształów. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnymi, dobrze uformowanymi kryształami o intensywnej barwie i silnym połysku, osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej. Ze względu na ekstremalną rzadkość, każdy autentyczny okaz, nawet w postaci mikroskopijnych kryształów, ma dużą wartość dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów gabrielsonitu jest historyczne złoże Långban w Szwecji. Kopalnia jest od dawna nieczynna, a nowe okazy praktycznie nie pojawiają się na rynku, pochodząc wyłącznie ze starych kolekcji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy gabrielsonitu należy czyścić wyłącznie z wielką ostrożnością, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego kruchość i rzadkość, należy unikać czyszczenia na mokro, a zwłaszcza z użyciem ultradźwięków. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą go uszkodzić. Minerał jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy gabrielsonitu, zazwyczaj mikroskopijnej wielkości, najlepiej przechowywać w specjalistycznych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, chociaż nie ma dowodów na jego blaknięcie.