Fresnoite
Wzór chemiczny: Ba<sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup>O(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)
Bardzo rzadki krzemian baru i tytanu, znany z dobrze wykształconych kryształów i intensywnej żółtej fluorescencji w świetle UV.
Opis
## Charakterystyka Fresnoit to rzadki minerał z grupy sorokrzemianów, chemicznie będący tlenokrzemianem baru i tytanu. Tworzy najczęściej niewielkie, ale dobrze wykształcone kryształy o pokroju tetragonalnej bipiramidy lub tabliczkowym. Zazwyczaj są one przezroczyste do przeświecających. Jest to minerał ceniony przez kolekcjonerów ze względu na swoją rzadkość, estetyczne kryształy i charakterystyczne właściwości. ## Właściwości fizyczne Fresnoit charakteryzuje się twardością 4.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim i podatnym na zarysowania. Ma szklisty połysk i gęstość wynoszącą około 4.4 g/cm³. Wykazuje dobrą łupliwość w jednej płaszczyźnie, a jego przełam jest muszlowy. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest najczęściej bezbarwny, bladożółty lub jasnobrązowy. Czasami w obrębie jednego kryształu można zaobserwować strefowe zróżnicowanie barwy. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Fresnoit został po raz pierwszy opisany w 1965 roku przez J.T. Alforsa, M.C. Stinsona, R.A. Matthewsa i A. Pabsta. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - hrabstwa Fresno w Kalifornii (USA), które pozostaje głównym źródłem najlepszych okazów tego minerału. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, fresnoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym kamieniem kolekcjonerskim, zwłaszcza okazy z dobrze widocznymi kryształami na matrycy skalnej.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną fresnoitu jest jego bardzo silna, żółta do zielonkawożółtej fluorescencja w krótkofalowym świetle ultrafioletowym (UV-SW). Reakcja ta jest na tyle intensywna, że pozwala łatwo zidentyfikować nawet bardzo małe kryształy na matrycy skalnej. Pomocna jest także analiza formy kryształów i środowiska występowania. ## Odróżnianie od podobnych Fresnoit bywa mylony z innymi bezbarwnymi lub żółtawymi minerałami występującymi w tym samym środowisku, jak kwarc czy sanbornit. Kwarc jest znacznie twardszy (7) i nie wykazuje tak silnej fluorescencji. Sanbornit, często współwystępujący, fluoryzuje na różowo lub czerwono w świetle UV-SW. Benitoit, inny rzadki minerał z tej lokalizacji, ma barwę niebieską i fluoryzuje na niebiesko. ## Formy kryształów Kryształy fresnoitu mają najczęściej formę ostrosłupowych, tetragonalnych bipiramid. Spotykane są również kryształy tabliczkowe. Zazwyczaj występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub niewielkie grupy na powierzchni skały macierzystej.
Środowisko geologiczne
## Geneza Fresnoit jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w strefach kontaktowych, w bogatych w bar i krzemionkę skałach (hornfelsach), które uległy przeobrażeniu pod wpływem wysokiej temperatury. Jest produktem metamorfizmu osadów zawierających kwarc i minerały baru. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich minerałów. Najczęściej są to: sanbornit, gillespit, benitoit, walstromit, diopsyd, kwarc, taramellit i witeryt. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania fresnoitu jest obszar Rush Creek i Big Creek w hrabstwie Fresno w Kalifornii, USA. To stamtąd pochodzi większość światowej klasy okazów kolekcjonerskich. Inne doniesienia wskazują na jego obecność w hrabstwie Mariposa (Kalifornia) oraz w rejonie San Quintin w Baja California (Meksyk).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy fresnoitu to te z ostrymi, dobrze wykształconymi i przezroczystymi kryształami o jak największym rozmiarze. Duże znaczenie ma kontrastowe umiejscowienie na matrycy skalnej, a zwłaszcza asocjacja z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak niebieski benitoit czy biały sanbornit. Okazy bez uszkodzeń mechanicznych osiągają najwyższe ceny. ## Popularne stanowiska Praktycznie wszystkie wartościowe okazy kolekcjonerskie pochodzą z jednego rejonu na świecie: złoża w hrabstwie Fresno w Kalifornii, USA. Okazy z tej lokalizacji są uważane za wzorcowe dla gatunku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy fresnoitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego, które mogłyby uszkodzić kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na zarysowania przez twardsze minerały (wszystkie o twardości powyżej 4.5, np. kwarc). Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i gwałtownych zmian temperatury. Nie powinien być wystawiany na długotrwałe działanie bezpośredniego światła słonecznego, chociaż nie jest znany jego wyraźny wpływ na barwę. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów fresnoitu osobno, w wyściełanych pudełkach klaserowych, aby zapobiec otarciom i zarysowaniom. Chronić przed kurzem i wilgocią.