Freedite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup>Pb<sup>2+</sup><sub>8</sub>(As<sup>3+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>2</sub>O<sub>3</sub>Cl<sub>5</sub>

Freedyt to bardzo rzadki arsenin ołowiu i miedzi, tworzący jasnożółte, blaszkowate kryształy o diamentowym połysku.

## Charakterystyka Freedyt jest minerałem z gromady halogenków, zawierającym arsen, ołów i miedź. Występuje w postaci niewielkich, cienkich, tabliczkowych lub blaszkowatych kryształów, które często tworzą rozetowe lub wachlarzowate skupienia. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest bladożółta, kanarkowa lub zielonkawożółta barwa oraz silny, diamentowy połysk na powierzchniach kryształów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą od 3 do 4,5. Jest przy tym niezwykle gęsty - jego gęstość właściwa to około 7,1 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w małych okazach. Wykazuje doskonałą, jednokierunkową łupliwość. Jest przeświecający. ## Barwy i odmiany Freedyt występuje w odcieniach koloru żółtego - od bladożółtego po intensywnie kanarkowy, czasami z zielonkawym tonem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1984 roku przez Pete'a J. Dunna i Rolanda C. Rouse'a. Jego nazwa honoruje Roberta L. Freeda (ur. 1938), profesora geologii z Trinity University w Teksasie, za jego wkład w badania mineralogii złoża Långban w Szwecji, skąd pochodzi ten minerał. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość oraz toksyczny skład chemiczny (zawartość ołowiu i arsenu), freedyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania zaawansowanych kolekcjonerów minerałów i instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4.5
Połysk
Adamantine
Rysa
Light yellow
Gęstość
7.1
Łupliwość
Perfect on {010}
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne freedyty to jego charakterystyczny, blaszkowaty pokrój kryształów, jasnożółta barwa, diamentowy połysk oraz bardzo duża gęstość. Jego występowanie jest niemal wyłącznie ograniczone do jednego stanowiska na świecie, co jest silną wskazówką identyfikacyjną. ## Odróżnianie od podobnych Freedyt bywa mylony z innymi żółtymi minerałami wtórnymi. Od mimetynu odróżnia go niższa twardość i inny pokrój kryształów (mimetyn tworzy sześcioboczne pryzmaty). Od wulfenitu różni się pokrojem (wulfenit tworzy kwadratowe tabliczki) i zazwyczaj bledszą barwą. Test gęstości pozwala odróżnić go od większości wizualnie podobnych minerałów. ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o zarysach pseudoheksagonalnych. Kryształy te najczęściej występują w postaci niewielkich, promienistych lub wachlarzowatych agregatów, a także jako łuskowate naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Freedyt jest wtórnym minerałem powstającym w strefach utleniania złóż polimetalicznych, które uległy procesom metamorfizmu. Tworzy się w obrębie przeobrażonych skał węglanowych (wapieni i dolomitów). ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami ze złoża Långban, takimi jak magnussonit, mimetezyn, franklinit, willemit oraz kalcyt. ## Lokalizacje Jedynym znaczącym i historycznym miejscem występowania dobrze wykształconych kryształów freedyty jest kopalnia Långban w gminie Filipstad, w regionie Värmland w Szwecji. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy freedyty to te, które posiadają dobrze wykształcone, ostro zakończone blaszki o intensywnej, kanarkowej barwie i silnym połysku. Ważna jest również wielkość agregatów oraz bogactwo występowania na matrycy skalnej. Okazy z towarzyszącymi, rzadkimi minerałami z Långban są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów jedynym liczącym się źródłem okazów freedyty jest historyczne stanowisko Långban w Szwecji. Okazy z tej lokalizacji są uważane za klasyki mineralogiczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy freedyty należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na doskonałą łupliwość i miękkość, należy unikać czyszczenia mechanicznego i ultradźwiękowego. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na chemikalia, zwłaszcza kwasy. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi płynami czyszczącymi. Ze względu na zawartość ołowiu i arsenu, jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Freedyt powinien być przechowywany w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego. Najbezpieczniejszym sposobem jest trzymanie go w zamkniętym pudełku typu "micromount", co chroni delikatne kryształy przed uszkodzeniem i ogranicza kontakt z toksycznym minerałem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej