Francoanellite
Wzór chemiczny: K<sub>3</sub>Al<sub>5</sub>(PO<sub>3</sub>OH)<sub>6</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·12H<sub>2</sub>O
Rzadki fosforan potasowo-glinowy, tworzący miękkie, ziemiste naloty i powłoki w jaskiniach na złożach guana.
Opis
## Charakterystyka Francoanellit jest uwodnionym fosforanem potasu i glinu, występującym w bardzo specyficznym środowisku jaskiniowym. Zazwyczaj tworzy miękkie, pylaste lub ziemiste skupienia, a także naloty i skorupy o niewielkiej grubości. Rzadziej obserwuje się go w formie drobnych agregatów złożonych z mikroskopijnych, heksagonalnych kryształów tabliczkowych. Jego wygląd jest niepozorny i łatwo go przeoczyć lub pomylić z innymi minerałami jaskiniowymi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest niezwykle miękki i kruchy. Ma gęstość wynoszącą około 2,26 g/cm³. Na płaszczyznach łupliwości wykazuje połysk perłowy, podczas gdy w skupieniach ziemistych jest matowy. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. ## Barwy i odmiany Francoanellit występuje w kolorach od białego, przez kremowy, do żółtawego i szarawego. Zabarwienie jest często zależne od domieszek substancji organicznych pochodzących z guana. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1976 roku. Jego nazwa honoruje Franco Anelliego (1903-1977), włoskiego geologa i speleologa, odkrywcę i pierwszego dyrektora kompleksu jaskiń Castellana we Włoszech, które są jednocześnie lokalizacją typową (miejscem pierwszego znalezienia) francoanellitu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary i specyficzne warunki występowania, francoanellit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów i mikromontów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną francoanellitu jest jego środowisko występowania - naloty na ścianach jaskiń w obrębie złóż guana nietoperzy. Makroskopowo jest to najczęściej biały lub żółtawy, ziemisty materiał. W przypadku znalezienia mikrokryształów, ich heksagonalny zarys i doskonała łupliwość są pomocne w identyfikacji. Ostateczne potwierdzenie wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Francoanellit można łatwo pomylić z innymi minerałami fosforanowymi powstającymi w jaskiniach, zwłaszcza z taranakitem, który ma podobny skład chemiczny i genezę. Taranakit również tworzy białe, ziemiste masy. Odróżnienie ich bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe. Może być także mylony z innymi białymi nalotami jaskiniowymi, takimi jak gips czy kalcyt, od których różni się ekstremalną miękkością. ## Formy kryształów Najczęściej występuje w formie skupień ziemistych, pylastych i naskorupień. Rzadko tworzy submikroskopowe, heksagonalne kryształy o pokroju tabliczkowym, zebrane w rozetkowe agregaty.
Środowisko geologiczne
## Geneza Francoanellit jest minerałem wtórnym, powstającym w specyficznych warunkach panujących w jaskiniach. Tworzy się w wyniku reakcji bogatych w fosfor roztworów, przesiąkających przez złoża guana nietoperzy, z glinokrzemianami (minerałami ilastymi) obecnymi w ścianach jaskini lub osadach jaskiniowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami typowymi dla środowiska jaskiniowego, takimi jak taranakit, a także z gipsem, kalcytem, kwarcem i różnymi minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Najważniejszą i typową lokalizacją są jaskinie Castellana w Apulii we Włoszech. Został również zidentyfikowany w innych systemach jaskiniowych na świecie, gdzie występują złoża guana, m.in. w Australii Południowej (jaskinie Naracoorte) i w Jenolan Caves w Nowej Południowej Walii, Australia.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jakość okazów kolekcjonerskich francoanellitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i czystości skupień. Najbardziej pożądane są próbki z widocznymi (pod mikroskopem) agregatami drobnych, heksagonalnych kryształów, a nie tylko z ziemistym nalotem. Wartość podnosi również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami jaskiniowymi na tej samej próbce. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej - jaskiń Castellana we Włoszech. Okazy z innych potwierdzonych lokalizacji, jak jaskinie w Australii, są również poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy francoanellitu są ekstremalnie delikatne i wrażliwe. Do usuwania kurzu można używać wyłącznie bardzo miękkiego, suchego pędzelka lub dmuchawki fotograficznej z niewielką siłą. Absolutnie nie wolno czyścić go wodą ani żadnymi innymi płynami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, które mogą go uszkodzić lub rozpuścić. Minerał jest wrażliwy na zmiany wilgotności, dlatego należy unikać przechowywania w wilgotnych lub zbyt suchych warunkach. Jest bardzo miękki, więc należy unikać jakiegokolwiek kontaktu fizycznego, tarcia czy nacisku. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszym sposobem przechowywania jest umieszczenie okazu w zamykanym, przezroczystym pudełku typu "micromount", które chroni go przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wahaniami wilgotności. Należy go trzymać z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.