Formicaite

Wzór chemiczny: Ca(HCOO)¹⁻₂

Formikait to rzadki, organiczny minerał - mrówczan wapnia, tworzący bezbarwne, igiełkowe kryształy, odkryty w Polsce.

## Charakterystyka Formikait jest minerałem z grupy substancji organicznych, a chemicznie jest to mrówczan wapnia. Tworzy bezbarwne, przezroczyste kryształy o pokroju igiełkowym lub włoskowym, które często układają się w promieniste agregaty lub naskorupienia. Ze względu na swoją delikatną budowę i rozpuszczalność w wodzie, jest minerałem bardzo nietrwałym w warunkach zewnętrznych. ## Właściwości fizyczne Kryształy formikaitu są bardzo miękkie, z twardością w skali Mohsa wynoszącą około 1. Charakteryzują się szklistym połyskiem i są przezroczyste. Gęstość minerału wynosi około 2,02 g/cm³. Jest rozpuszczalny w wodzie. ## Barwy i odmiany Formikait jest zazwyczaj bezbarwny lub biały. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od łacińskiego słowa *formica* oznaczającego mrówkę, co nawiązuje do kwasu mrówkowego, którego solą jest formikait. Został on zatwierdzony jako nowy minerał przez IMA w 1978 roku. Jego odkrywcami są polscy mineralodzy: K. Bogacz, S. W. Alexandrowicz, W. K. Wdowiarz, J. Wdowiarz i B. Kwiecińska. Miejscem typowym jest odwiert w miejscowości Buszkowice koło Przemyśla w Polsce. ## Zastosowania Formikait nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich lub polskich minerałach, a także przedmiotem badań naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1
Barwa: White with bluish tint
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 1.9
Łupliwość: {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Tetragonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Formikait można rozpoznać po jego charakterystycznych, igiełkowych lub włoskowych kryształach, często tworzących promieniste skupienia. Kluczowymi cechami są jego niska twardość (jest bardzo miękki), szklisty połysk oraz rozpuszczalność w wodzie. Występuje w specyficznym środowisku geologicznym. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami tworzącymi podobne, igiełkowe agregaty, jak np. kalcyt, aragonit czy niektóre zeolity (natrolit, mezolit). Formikait odróżnia się od nich ekstremalnie niską twardością (kalcyt i aragonit mają twardość 3, zeolity 5-5.5) oraz reakcją na wodę (rozpuszcza się, podczas gdy krzemiany i większość węglanów nie). ## Formy kryształów Kryształy są wydłużone, igiełkowe, często spłaszczone. Zazwyczaj występują w postaci promienistych lub chaotycznych agregatów, a także tworzą cienkie naskorupienia na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Formikait jest minerałem pochodzenia wtórnego, powstającym w wyniku specyficznych procesów w skałach osadowych. Jego geneza związana jest z oddziaływaniem roztworów bogatych w kwas mrówkowy na skały zawierające wapń, głównie wapienie i margle. Kwas mrówkowy może pochodzić z rozkładu materii organicznej w warunkach beztlenowych. Powstaje w niskich temperaturach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z kalcytem, gipsem, celestynem, siarką rodzimą oraz minerałami ilastymi. W miejscu typowym (Buszkowice, Polska) znaleziono go w iłach mioceńskich. ## Lokalizacje Najważniejszą i typową lokalizacją jest otwór wiertniczy Buszkowice-1 koło Przemyśla w Polsce. Odnotowano go również w osadach jeziornych w Niemczech (jezioro Messel koło Darmstadt) oraz w Rosji na Półwyspie Tamańskim.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy formikaitu to te z dobrze wykształconymi, długimi i przezroczystymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty. Ważna jest również wielkość agregatu oraz kontrast z matrycą skalną. Ze względu na rzadkość, każdy dobrze zachowany i udokumentowany okaz ma wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim jest jego lokalizacja typowa w Polsce - Buszkowice koło Przemyśla. Okazy z innych lokalizacji są zazwyczaj mikroskopijne i mają głównie znaczenie naukowe.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy formikaitu są ekstremalnie wrażliwe i nie powinny być czyszczone na mokro, ponieważ minerał ten rozpuszcza się w wodzie. Kurz można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wszelkimi roztworami chemicznymi. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, dlatego należy chronić go przed jakimkolwiek uderzeniem czy zarysowaniem. Jest wrażliwy na zmiany wilgotności powietrza - zbyt wysoka wilgotność może prowadzić do jego rozpuszczenia, a zbyt niska do dehydratacji i rozpadu kryształów. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym i źródłami ciepła. ## Przechowywanie Okazy formikaitu wymagają przechowywania w stabilnych warunkach. Najlepiej trzymać je w szczelnie zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box") z dala od wilgoci i kurzu. Ze względu na ich kruchość, nie powinny być umieszczane w pobliżu innych, twardszych minerałów.