Folvikite

Wzór chemiczny: Sb⁵⁺Mn³⁺(Mg,Mn²⁺)₁₀O₈(BO₃)₄

Folvikite to ekstremalnie rzadki boran i tlenek antymonu, manganu i magnezu, znajdowany w postaci drobnych, czarnych kryształów w marmurach.

## Charakterystyka Folvikite jest minerałem o czarnej barwie i metalicznym połysku. Występuje w formie bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, zwykle nie przekraczających 0.5 mm długości. Kryształy te często tworzą promieniste agregaty lub występują jako pojedyncze, rozproszone blaszki w obrębie skały macierzystej, którą jest marmur. Ze względu na swój rozmiar, jego cechy wizualne są trudne do zaobserwowania bez użycia powiększenia. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa. Ma metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 4.45 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Folvikite jest minerałem o jednolitej, czarnej barwie. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego odkrycia - kamieniołomu marmuru Folvik w gminie Fauske (okręg Nordland) w Norwegii. Został on zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2016 roku, a jego opis opublikowano w 2017 roku. Autorami opisu są N. V. Chukanov i inni badacze. ## Zastosowania Folvikite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako ekstremalnie rzadki i niedawno odkryty minerał.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6
Barwa: Black to dark reddish-brown
Połysk: Metallic
Rysa: Reddish-brown
Gęstość: 4.14
Łupliwość: Perfect on {100}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie folvikitu opiera się na jego charakterystycznym wyglądzie w miejscu występowania. Typowe są bardzo małe, czarne, błyszczące, listewkowe kryształy tworzące promieniste skupienia na białym marmurze. Identyfikacja jest możliwa praktycznie tylko w materiale pochodzącym z lokalizacji typowej. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana lub analiza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Folvikite może być mylony z innymi czarnymi, drobnokrystalicznymi minerałami manganu występującymi w podobnych środowiskach, takimi jak piemontyt, braunit czy hausmanit. Odróżnienie "w ręku" jest praktycznie niemożliwe. Folvikite wyróżnia się unikalnym składem chemicznym (jest to jedyny znany boran antymonu i manganu) oraz specyficzną strukturą krystaliczną. ## Formy kryształów Kryształy folvikitu są bardzo małe, zwykle o długości do 0.5 mm i grubości do 20 mikrometrów. Mają formę cienkich tabliczek lub listewek, często spłaszczonych. Zazwyczaj tworzą promieniste lub gwiaździste agregaty, rzadziej występują jako pojedyncze, izolowane kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Folvikite powstaje w wyniku procesów metamorficznych. Został znaleziony w soczewkach skał bogatych w mangan, występujących w obrębie proterozoicznych marmurów kalcytowych. Jego powstanie jest związane z metamorfizmem kontaktowym lub regionalnym w warunkach facji amfibolitowej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z kalcytem (stanowiącym główną masę skały), a także z innymi minerałami manganu, takimi jak piemontyt, hausmanit, braunit, manganhumit, magnussonit, sarkinit, berzeliit, a także z hematytem i barytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania folvikitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: kamieniołom marmuru Folvik, położony na północ od miejscowości Folvik w gminie Fauske, w okręgu Nordland w Norwegii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów folvikitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z licznymi, dobrze uformowanymi, promienistymi skupieniami czarnych kryształów, tworzącymi silny kontrast z białym tłem marmuru. Wielkość poszczególnych agregatów również ma znaczenie, chociaż nawet największe z nich są nadal bardzo małe. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów folvikitu jest kamieniołom Folvik w Norwegii. Materiał z tego miejsca jest niezwykle trudny do zdobycia i pojawia się na rynku kolekcjonerskim bardzo sporadycznie, zwykle w niewielkich ilościach bezpośrednio po znalezieniu.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z folvikitem należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Ze względu na niewielki rozmiar i delikatność kryształów, należy unikać czyszczenia mechanicznego, w tym szczoteczek. Kontakt z wodą nie jest zalecany bez pewności co do stabilności minerałów towarzyszących. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić zarówno folvikite, jak i skałę macierzystą (marmur). Należy chronić okazy przed ultradźwiękami i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od kurzu i wilgoci. Najlepszym rozwiązaniem jest zamykane pudełko typu "micromount", które chroni delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi i zanieczyszczeniami.