Fogoite-(Y)

Wzór chemiczny: Ca₂Y₂Na₃Ti⁴⁺(Si₂O₇)₂(OF)F₂

Fogoit-(Y) to bardzo rzadki minerał z grupy rozenbuschitu, odkryty na wulkanicznej wyspie Fogo, wyróżniający się złożonym składem chemicznym z obecnością itru i tytanu.

## Charakterystyka Fogoit-(Y) jest krzemianem o bardzo złożonej budowie chemicznej, należącym do grupy rozenbuschitu w obrębie grupy sewerynitu. Minerał ten tworzy bardzo małe, listewkowate lub igiełkowe kryształy, osiągające długość do 150 mikrometrów i szerokość do 20 mikrometrów. Zazwyczaj występuje w postaci promienistych lub przypadkowo zorientowanych agregatów wrosłych w inne minerały. Jest bezbarwny i przezroczysty, o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, wiele właściwości fizycznych nie zostało w pełni zbadanych. Twardość szacuje się na około 5 w skali Mohsa. Gęstość obliczona na podstawie wzoru i parametrów komórki elementarnej wynosi 3,45 g/cm³. Minerał nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Barwy i odmiany Fogoit-(Y) jest bezbarwny. Nie są znane żadne jego barwne odmiany. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do miejsca jego odkrycia – wulkanicznej wyspy Fogo w archipelagu Wysp Zielonego Przylądka. Człon -(Y) wskazuje na dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego składzie, którym jest itr. Fogoit-(Y) został zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2014 roku (numer IMA 2014-038). Został opisany przez międzynarodowy zespół badaczy, w tym Joela Grice'a i G. Chukanova. ## Zastosowania Fogoit-(Y) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego ani komercyjnego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako unikatowy i rzadki przedstawiciel krzemianów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Barwa: Colourless; creamy white
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 3.523
Łupliwość: {100}
Przełam: Splintery
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja fogoitu-(Y) jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, wymaga analizy chemicznej (np. za pomocą mikrosondy elektronowej - EDS/WDS) w celu potwierdzenia unikalnego składu z obecnością Ca, Y, Na, Ti i Si. Konieczna jest również analiza strukturalna, np. metodą dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Fogoit-(Y) jest wizualnie nieodróżnialny od innych mikroskopijnych, bezbarwnych minerałów z grupy rozenbuschitu, takich jak rozenbuschit, götzenit czy hainit. Różnice między nimi polegają na subtelnych zmianach w składzie chemicznym (np. dominacji cyrkonu, niobu lub różnych pierwiastków ziem rzadkich) i parametrach strukturalnych, co wymaga specjalistycznej aparatury badawczej. ## Formy kryształów Minerał tworzy wydłużone, listewkowate lub igiełkowe kryształy, często spłaszczone. Występują one jako pojedyncze, wrosłe w inne minerały igiełki lub tworzą niewielkie, promieniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Fogoit-(Y) powstaje w późnych stadiach krystalizacji w specyficznym środowisku geologicznym. Został znaleziony w ksenolitach syenitowych (fragmentach skał głębinowych) porwanych i wyniesionych na powierzchnię przez lawę fonolitową podczas erupcji wulkanicznej. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami w obrębie ksenolitów. Do jego typowych asocjacji należą: egiryn, nefelin, fluoryt, eudialit, astrofyllit, a także inne minerały z grupy rozenbuschitu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania fogoitu-(Y) na świecie jest jego lokalizacja typowa: ksenolity syenitowe znalezione w obrębie stożka wulkanicznego Pico do Fogo na wyspie Fogo, Republika Zielonego Przylądka.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopowy, fogoit-(Y) jest ceniony przede wszystkim za samo jego potwierdzone występowanie na okazie. Najwyżej oceniane są próbki, w których agregaty fogoitu-(Y) są stosunkowo "bogate" i dobrze widoczne pod mikroskopem. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami, co podnosi wartość naukową i kolekcjonerską okazu. Identyfikacja musi być potwierdzona analitycznie. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa na wyspie Fogo. Materiał pochodzący z tego miejsca jest ekstremalnie rzadki na rynku kolekcjonerskim i dostępny niemal wyłącznie poprzez instytucje badawcze lub wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów mikroskopowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z fogoitem-(Y) należy traktować z najwyższą ostrożnością ze względu na mikroskopijny rozmiar i kruchość kryształów. Czyszczenie nie jest zalecane, a jeśli jest absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości do usunięcia kurzu. Należy unikać jakiegokolwiek kontaktu z wodą, chemikaliami czy szczoteczkami. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać ultradźwiękowych myjek, kwasów, rozpuszczalników oraz wszelkich środków chemicznych. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy i uderzenia, które mogą zniszczyć delikatne kryształy. Należy również unikać gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ekspozycja na silne światło nie jest zalecana, chociaż nie ma potwierdzonych danych o jego wpływie.