Fluorapatite
Wzór chemiczny: Ca₅(PO₄)₃F
Fluorapatyt to fosforan wapnia z grupy apatytu, ceniony za swoje często doskonale wykształcone, heksagonalne kryształy o szerokiej gamie barw.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5
- Barwa
- Colourless to white when pure, also green, blue, pink, yellow, brown, violet, purple.
- Połysk
- Vitreous, Resinous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 3.1
- Łupliwość
- Indistinct (0001) and <mi>(10_10)</mi>
- Przełam
- Irregular/Uneven,Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Opaque
- Układ krystaliczny
- Hexagonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Podstawową cechą diagnostyczną fluorapatytu jest jego heksagonalny pokrój kryształów, często zakończonych płaskimi ścianami (pinakoidem) lub piramidami. Twardość wzorcowa (5 w skali Mohsa) jest kluczowym testem - daje się zarysować stalą, ale nie daje się zarysować szkłem. Reaguje z kwasami, co odróżnia go od wielu podobnych minerałów krzemianowych. ## Odróżnianie od podobnych Fluorapatyt bywa mylony z berylem (akwamarynem, szmaragdem), turmalinem lub topazem. Beryl (twardość 7.5-8) i topaz (twardość 8) są znacznie twardsze. Turmalin (twardość 7-7.5) również jest twardszy i często wykazuje charakterystyczne prążkowanie na ścianach pryzmatycznych, którego brak u apatytu. W odróżnieniu od tych krzemianów, apatyt jest fosforanem i rozpuszcza się w kwasach. ## Formy kryształów Kryształy fluorapatytu mają pokrój od krótkich, tabliczkowych, przez pryzmatyczne, po długie, igiełkowe. Zazwyczaj występują w formie sześciobocznych słupów (pryzmatów heksagonalnych). Często tworzy skupienia ziarniste, masywne, nerkowate lub promieniste agregaty.
Środowisko występowania
## Geneza Fluorapatyt jest minerałem akcesoryjnym, szeroko rozpowszechnionym w niemal wszystkich typach skał. Powstaje w skałach magmowych (granitach, pegmatytach, sjenitach), metamorficznych (marmurach, gnejsach) oraz osadowych (fosforytach, wapieniach). Duże, dobrze wykształcone kryształy pochodzą najczęściej z pegmatytów granitowych i hydrotermalnych żył typu alpejskiego. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z fluorapatytem są często kwarc, skalenie (ortoklaz, albit), miki (muskowit, biotyt), turmalin, beryl, fluoryt i kalcyt. W zależności od środowiska powstawania, lista minerałów towarzyszących może być bardzo długa. ## Lokalizacje Ważne światowe lokalizacje dostarczające kolekcjonerskich okazów fluorapatytu to m.in. Panasqueira w Portugalii (słynne fioletowe i zielone kryształy), Sapo Mine w Brazylii (żółto-zielone kryształy), Imilchil w Maroku (intensywnie żółte kryształy), a także liczne stanowiska w Meksyku (Cerro de Mercado), Rosji (Półwysep Kolski), Kanadzie (Ontario, Quebec), Birmie i Pakistanie.
Rzadkość
Pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy fluorapatytu charakteryzują się intensywną, rzadką barwą (np. nasycony fiolet, róż, głęboki błękit), wysoką przezroczystością i brakiem inkluzji. Ważna jest również perfekcyjna forma heksagonalnego kryształu, ostrość krawędzi i brak uszkodzeń. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy kryształów na matrycy skalnej osiągają znacznie wyższe ceny. ## Ceny rynkowe Ceny fluorapatytu są bardzo zróżnicowane. Małe, nieprzezroczyste kryształy lub ich fragmenty można nabyć za kilka do kilkudziesięciu złotych. Dobrej jakości, pojedyncze kryształy o wielkości kilku centymetrów kosztują od 100 do kilkuset złotych. Wyjątkowe okazy, łączące duży rozmiar, rzadką barwę, przezroczystość i estetyczną kompozycję na matrycy, mogą osiągać ceny rzędu kilku tysięcy złotych lub więcej na rynku międzynarodowym. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy szczególnie poszukują fioletowych apatytów z kopalni Panasqueira w Portugalii, żółtych z Sapo Mine w Brazylii i Cerro de Mercado w Meksyku, a także różowych z Pakistanu i Afganistanu. Zielono-niebieskie kryształy z Madagaskaru również cieszą się dużą popularnością.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy fluorapatytu najlepiej czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła i przy użyciu miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. Po umyciu okaz należy dokładnie wypłukać w wodzie destylowanej i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Fluorapatyt jest wrażliwy na działanie kwasów - nawet słabe kwasy mogą uszkodzić jego powierzchnię, powodując jej zmatowienie. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i kwasami (np. octem, sokiem z cytryny). Minerał jest również wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do zmiany barwy lub pęknięć. Niektóre odmiany, zwłaszcza różowe, mogą blaknąć pod wpływem długotrwałej ekspozycji na intensywne światło słoneczne. ## Przechowywanie Ze względu na twardość 5 w skali Mohsa, fluorapatyt jest podatny na zarysowania przez twardsze minerały, takie jak kwarc czy beryl. Należy go przechowywać osobno, w indywidualnych pudełkach lub owiniętego w miękki materiał. Unikaj przechowywania w wilgotnych warunkach i chroń przed nagłymi zmianami temperatury.