Fluor-schorl

Wzór chemiczny: NaFe²⁺₃Al₆(Si₆O₁₈)(BO₃)₃(OH)₃F

Fluor-schorl to bogaty w żelazo i fluor minerał z grupy turmalinu, tworzący czarne, pryzmatyczne kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Fluor-schorl jest minerałem należącym do grupy turmalinu, a konkretnie stanowi jego końcowy, fluorowy i bogaty w żelazo (Fe²⁺) człon. Wizualnie jest praktycznie nieodróżnialny od szerlu, z którym tworzy ciągły roztwór stały. Typowe okazy wykształcają czarne, nieprzezroczyste kryształy o pokroju pryzmatycznym, często zakończone płaskimi lub piramidalnymi ścianami. Kryształy te charakteryzują się silnym połyskiem i podłużnym prążkowaniem na ścianach bocznych, co jest typowe dla turmalinów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten cechuje się twardością wynoszącą 7 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Jego gęstość to około 3,20 g/cm³. Połysk jest szklisty, a kryształy są zazwyczaj nieprzezroczyste. Wykazuje słabą łupliwość i nierówny lub podmuszlowy przełam. ## Barwy i odmiany Fluor-schorl występuje w jednolitym, czarnym kolorze. Ze względu na jego definicję chemiczną (dominacja fluoru nad grupą hydroksylową), nie wyróżnia się jego odmian barwnych. Jest on sam w sobie specyficzną odmianą w obrębie szerokiej grupy turmalinów. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji fluoru (Fluor) oraz do jego bliskiego związku z szerlem (schorl), który jest jego hydroksylowym odpowiednikiem. Został formalnie opisany i uznany za odrębny gatunek mineralny stosunkowo niedawno, co było wynikiem szczegółowych analiz chemicznych turmalinów z różnych lokalizacji. ## Zastosowania Ze względu na swoje podobieństwo do szerlu i konieczność przeprowadzania analiz chemicznych w celu jego identyfikacji, fluor-schorl nie ma specyficznych zastosowań przemysłowych odrębnych od innych turmalinów. Jego znaczenie jest przede wszystkim naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadszy członek grupy turmalinów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 7
Połysk: Szklisty
Rysa: Niebieskawobiała
Gęstość: 3.20
Łupliwość: {0001}
Przełam: Nieregularny/Nierówny,Podkonchoidalny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja fluor-schorlu na podstawie cech wizualnych jest niemożliwa. Wygląda identycznie jak pospolity szerl. Cechy charakterystyczne dla turmalinów, takie jak pryzmatyczny pokrój, podłużne prążkowanie na ścianach kryształów i trójkątny przekrój poprzeczny, pozwalają jedynie na przypisanie go do grupy turmalinów. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikrosonda elektronowa (EMPA) lub spektroskopia, w celu określenia stosunku fluoru do grup hydroksylowych. ## Odróżnianie od podobnych Fluor-schorl jest najczęściej mylony z szerlem, który jest jego hydroksylowym analogiem i występuje znacznie częściej. Odróżnienie tych dwóch minerałów bez analizy chemicznej jest niemożliwe. Można go również pomylić z innymi czarnymi, pryzmatycznymi minerałami, takimi jak hornblenda czy augit, od których odróżnia się większą twardością, szklistym połyskiem i charakterystycznym dla turmalinów prążkowaniem. ## Formy kryształów Kryształy fluor-schorlu są trygonalne, najczęściej o pokroju słupkowym lub pryzmatycznym. Ściany pryzmatów są zazwyczaj silnie prążkowane wzdłuż osi głównej kryształu. Przekrój poprzeczny kryształów jest często zaokrąglonym trójkątem. Występuje również w formie skupień promienistych lub ziarnistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Fluor-schorl, podobnie jak inne turmaliny, krystalizuje głównie w pegmatytach granitowych oraz w skałach metamorficznych wysokiego stopnia, takich jak gnejsy i łupki mikowe. Jego powstanie jest związane z procesami pneumatolitycznymi i hydrotermalnymi, bogatymi w bor, fluor i żelazo. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z kwarcem, skaleniami (zwłaszcza albitem i mikroklinem), mikami (muskowitem, lepidolitem), a także z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak beryl, topaz czy kasyteryt. W zależności od lokalizacji, może towarzyszyć innym członkom grupy turmalinu. ## Lokalizacje Do najważniejszych i jednocześnie typowych lokalizacji (miejsca pierwszego opisu) dla fluor-schorlu należą Steinberg w Zschorlau (Saksonia, Niemcy) oraz Le Cave (Grasstein) w Tyrolu Południowym we Włoszech. Występowanie potwierdzono również w innych pegmatytach na świecie, m.in. w Czechach, USA i na Madagaskarze, jednak często wymaga to szczegółowych badań w celu odróżnienia go od szerlu.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy fluor-schorlu to te, które tworzą dobrze wykształcone, ostro zakończone, pojedyncze kryształy o silnym połysku. Atrakcyjność podnoszą duże rozmiary kryształu oraz jego umiejscowienie na kontrastującej matrycy skalnej, na przykład na białym alicie lub kwarcu. Okazy z potwierdzoną analitycznie tożsamością (jako fluor-schorl, a nie szerl) i pochodzące z typowych lokalizacji (Zschorlau, Grasstein) mają wyższą wartość dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych, typowych lokalizacji w Niemczech (Saksonia) i Włoszech (Tyrol Południowy). Są one historycznie i naukowo najważniejsze. Inne stanowiska, gdzie można znaleźć dobrze wykształcone kryształy turmalinów z tej serii, to niektóre pegmatyty w Czechach i USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy fluor-schorlu można bezpiecznie czyścić za pomocą letniej wody i miękkiej szczoteczki. Do usunięcia bardziej uporczywych zabrudzeń można użyć mydła o neutralnym pH. Po umyciu należy go dokładnie spłukać, najlepiej wodą destylowaną, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza z kwasem fluorowodorowym, który może uszkodzić strukturę minerału. Mimo że jest to minerał twardy, należy chronić go przed silnymi uderzeniami, które mogą powodować pęknięcia wzdłuż płaszczyzn łupliwości lub nierówny przełam. Nie jest wrażliwy na światło słoneczne, ale należy unikać ekstremalnych i gwałtownych zmian temperatury. ## Przechowywanie Fluor-schorl jest minerałem stabilnym i łatwym w przechowywaniu. Najlepiej trzymać go w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowania przez twardsze minerały (np. diament, korund) lub zarysowania miększych okazów. Może być eksponowany w oświetlonych gablotach bez ryzyka utraty koloru.