Fluor-liddicoatite

Wzór chemiczny: Ca(Li<sub>2</sub>Al)Al<sub>6</sub>(Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>)(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>F

Rzadki minerał z grupy turmalinów, ceniony za niezwykle złożone, geometryczne strefowanie barwne widoczne w kryształach.

## Charakterystyka Fluor-liddicoatyt to rzadki, wapniowo-litowy członek nadrzędnej grupy turmalinów. Jego najbardziej charakterystyczną i cenioną cechą jest niezwykle złożone, strefowe zabarwienie. Kryształy, zazwyczaj o pokroju słupkowym z typowym dla turmalinów trójkątnym przekrojem, często ujawniają w poprzecznym przekroju ostre, geometryczne wzory kolorystyczne. Mogą one przybierać formę koncentrycznych trójkątów, sektorów lub nieregularnych, ale wyraźnie odgraniczonych plam barwnych, tworząc unikalne mozaiki. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się znaczną twardością, wynoszącą 7.5 w skali Mohsa, co czyni go odpornym na zarysowania. Połysk jest typowo szklisty, a w zależności od czystości i grubości kryształu, może być od przezroczystego do całkowicie nieprzezroczystego. Jego gęstość waha się w przedziale 3.02-3.11 g/cm³. ## Barwy i odmiany Fluor-liddicoatyt występuje w niemal pełnym spektrum barw: od różowej i czerwonej (rubellit), przez zieloną, niebieską (indygolit), brązową, aż po okazy czarne lub bezbarwne (achroit). Najbardziej typowe jest jednak współwystępowanie wielu kolorów w obrębie jednego kryształu. To właśnie ta spektakularna, wielobarwna zonalność, a nie pojedynczy kolor, definiuje jego wygląd. Nie wyróżnia się formalnych odmian handlowych poza nazwami barwnymi, wspólnymi dla innych turmalinów. ## Historia i nazwa Minerał został pierwotnie opisany jako liddicoatyt w 1977 roku przez Pete'a J. Dunna i współpracowników. Nazwano go na cześć Richarda T. Liddicoata (1918–2002), wybitnego gemmologa i wieloletniego prezesa Gemological Institute of America (GIA). W 2011 roku, w ramach rewizji nomenklatury grupy turmalinów, został on formalnie przemianowany na fluor-liddicoatyt, aby podkreślić dominację fluoru na określonej pozycji w jego strukturze krystalicznej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i unikalne walory estetyczne, fluor-liddicoatyt jest przede wszystkim kamieniem kolekcjonerskim. Szczególnie poszukiwane są polerowane płyty i kaboszony wycięte prostopadle do głównej osi kryształu, które w pełni eksponują jego skomplikowane wzory barwne. Najczystsze i najatrakcyjniej zabarwione fragmenty bywają również szlifowane fasetkowo i wykorzystywane w unikatowej biżuterii.

Właściwości

Twardość Mohsa
7.5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
3.02-3.11
Łupliwość
None
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną, widoczną makroskopowo, jest ostra, geometryczna zonalność barwna. W przekroju poprzecznym kryształy często wykazują wzór w postaci koncentrycznych trójkątów lub podział na sektory barwne. Podobnie jak inne turmaliny, posiada słupkowy pokrój, trójkątny przekrój i charakterystyczne prążkowanie na ścianach słupa, równoległe do jego wydłużenia. Twardość 7.5 w skali Mohsa jest również istotną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Fluor-liddicoatyt jest najczęściej mylony z elbaitem, innym wielobarwnym turmalinem. Elbait również bywa strefowy, ale jego strefy barwne są zazwyczaj mniej liczne, a granice między nimi częściej bywają rozmyte lub nieregularne. W odróżnieniu od dominującego wapnia w fluor-liddicoatycie, w elbaicie na tej samej pozycji strukturalnej dominuje sód. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS, WDS). ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, słupowe kryształy o charakterystycznym dla turmalinów przekroju w formie zaokrąglonego trójkąta. Ściany słupów są zazwyczaj silnie prążkowane wzdłuż osi krystalograficznej c. Kryształy mogą kończyć się płaskimi lub złożonymi, piramidalnymi ścianami. Występuje w formie pojedynczych, dobrze wykształconych kryształów, jak i w skupieniach promienistych lub ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Fluor-liddicoatyt jest minerałem typowym dla złożonych, bogatych w lit, bor i fluor pegmatytów granitowych. Krystalizuje w późnych stadiach ewolucji magmowej, w warunkach sprzyjających powstawaniu dużych i dobrze wykształconych kryształów. Gwałtowne zmiany w składzie chemicznym roztworów hydrotermalnych, z których rośnie, są odpowiedzialne za powstawanie jego charakterystycznej, złożonej zonalności barwnej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla pegmatytów litowych, takimi jak kwarc, albit (zwłaszcza jego odmiana cleavelandyt), lepidolit, spodumen, beryl (w tym akwamaryn i morganit) oraz inne turmaliny, głównie elbait. ## Lokalizacje Najsłynniejsze i najważniejsze złoża, dostarczające najlepszych okazów kolekcjonerskich, znajdują się na Madagaskarze, szczególnie w rejonie Anjanabonoina i Antsirabe - jest to jego lokalizacja typowa. Znaczące wystąpienia odnotowano również w Nigerii, Brazylii (Minas Gerais), Rosji (Ural), Afganistanie, Pakistanie, Mozambiku i Kanadzie (Quebec).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości O wartości kolekcjonerskiej fluor-liddicoatytu decyduje przede wszystkim jakość i złożoność jego strefowania barwnego. Najwyżej cenione są okazy, w których występuje wiele kontrastujących kolorów o dużym nasyceniu, a granice między strefami są ostre i tworzą estetyczne, geometryczne wzory (np. idealne trójkąty). Ważna jest również przezroczystość kryształu, jego wielkość oraz brak spękań i inkluzji. Okazy nieuszkodzone, z naturalnymi, dobrze wykształconymi ścianami, są znacznie cenniejsze. ## Popularne stanowiska Za źródło absolutnie najlepszych i najbardziej pożądanych okazów fluor-liddicoatytu na świecie uważa się pegmatyty na Madagaskarze. To stamtąd pochodzą ikoniczne, wielobarwne kryształy i polerowane płyty o perfekcyjnym, trójkątnym strefowaniu, które stanowią ozdobę wielu światowych kolekcji mineralogicznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki (np. do zębów) i letniej wody z niewielkim dodatkiem łagodnego mydła. Po umyciu należy je dokładnie spłukać czystą wodą i pozostawić do całkowitego wyschnięcia lub osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na szok termiczny - należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą powodować pęknięcia, zwłaszcza w silnie strefowanych kryształach. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych ani parowych. Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i zasadami. Mimo dużej twardości, należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi materiałami (np. diamentem, korundem). ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy najlepiej przechowywać w osobnych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć wzajemnego rysowania się z innymi minerałami. Można je bezpiecznie eksponować, jednak zaleca się unikanie długotrwałego wystawienia na intensywne, bezpośrednie światło słoneczne, które teoretycznie może wpłynąć na nasycenie niektórych barw.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej