Fluor-arfvedsonite

Wzór chemiczny: Na<sub>3</sub>F<sup>2+</sup><sub>4</sub>Fe<sup>3+</sup>Si<sub>8</sub>O<sub>22</sub>F<sub>2</sub>

Fluor-arfvedsonit to rzadki, zasobny we fluor amfibol sodowy, tworzący ciemne, pryzmatyczne kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Fluor-arfvedsonit jest minerałem z grupy amfiboli sodowych, należącym do szeregu arfvedsonitu. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często zakończone spadzistymi ścianami. Zazwyczaj występuje w formie skupień ziarnistych lub promienistych agregatów. Jego kryształy charakteryzują się ciemną barwą, od czarnej do ciemnozielonej lub niebieskawozielonej, i wykazują silny pleochroizm. ## Właściwości fizyczne Minerał ten cechuje się twardością 5-6 w skali Mohsa i gęstością w zakresie 3.37-3.55 g/cm³. Ma szklisty połysk na ścianach kryształów i tłusty na powierzchniach przełamu. Jest kruchy i wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, typową dla amfiboli. Jest minerałem nieprzezroczystym, jedynie na cienkich krawędziach bywa przeświecający. ## Barwy i odmiany Fluor-arfvedsonit występuje w odcieniach od czarnego, przez ciemnozielony, niebieskawozielony, aż po zielonkawoczarny. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. Zmienność barwy jest głównie efektem silnego pleochroizmu, widocznego pod mikroskopem polaryzacyjnym (od ciemnoniebieskiego przez szarofioletowy po jasny żółtobrązowy). ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji fluoru nad grupą hydroksylową (OH) - oraz do jego związku ze standardowym arfvedsonitem. Arfvedsonit został nazwany na cześć szwedzkiego chemika Johana Augusta Arfwedsona (1792-1841), odkrywcy litu. Fluor-arfvedsonit został formalnie opisany jako odrębny gatunek mineralny znacznie później, po ustaleniu roli fluoru w jego strukturze. ## Zastosowania Fluor-arfvedsonit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do sfery naukowej i kolekcjonerskiej, jako rzadki i dobrze wykształcony przedstawiciel grupy amfiboli.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Szklisty
Rysa
Niebieskawo-szara
Gęstość
3.37-3.55
Łupliwość
Doskonała wg {110}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Fluor-arfvedsonit można rozpoznać po jego ciemnej barwie (czarna, ciemnozielona), szklistym połysku i charakterystycznej dla amfiboli formie długich, pryzmatycznych kryształów. Kluczową cechą jest doskonała łupliwość w dwóch kierunkach, przecinająca się pod kątem około 124 stopni, co jest widoczne na przekrojach poprzecznych kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi ciemnymi amfibolami, jak hornblenda, riebeckit czy standardowy arfvedsonit, a także z piroksenami (np. egirynem). Od egirynu odróżnia go kąt łupliwości (u piroksenów to ok. 90 stopni). Odróżnienie od innych amfiboli sodowych (arfvedsonitu, riebeckitu) jest niezwykle trudne bez zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) w celu potwierdzenia dominacji fluoru. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj wydłużone, pryzmatyczne, często o przekroju sześciobocznym. Występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy wrosłe w skałę macierzystą, a także w formie promienistych lub ziarnistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Fluor-arfvedsonit jest minerałem magmowym, krystalizującym w późnych stadiach z alkalicznych, bogatych w sód i fluor stopów. Powstaje głównie w syenitach nefelinowych i związanych z nimi pegmatytach. Jest typowym minerałem skał agpaitowych, gdzie stosunek metali alkalicznych do glinu jest większy niż jeden. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami alkalicznymi, takimi jak nefelin, albit, mikroklin, egiryn, eudialit, lorenzenit, a także cyrkon i tytanit. W zależności od lokalizacji, może towarzyszyć mu wiele rzadkich minerałów cyrkonowych i tytanowych. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska fluor-arfvedsonitu na świecie to masywy alkaliczne na Półwyspie Kolskim w Rosji (szczególnie masyw Chibiny i Łowoziero). Znaczące okazy pochodzą również z kompleksu Ilímaussaq na Grenlandii oraz z Mont Saint-Hilaire w Quebecu w Kanadzie. Występuje także w Norwegii (Langesundsfjorden) i USA (np. Pikes Peak, Kolorado).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostro zakończonymi, błyszczącymi kryształami, które wykazują wyraźny pryzmatyczny pokrój. Wysoko oceniane są kryształy kontrastowo osadzone na jasnej matrycy skalnej (np. na alibicie lub nefelinie). Duży rozmiar pojedynczych kryształów oraz ich częściowa przezroczystość na krawędziach podnoszą wartość okazu. Estetyczne, promieniste agregaty również są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy kolekcjonerskie, często o dużych rozmiarach i doskonałej formie, pochodzą z pegmatytów masywów Chibiny i Łowoziero na Półwyspie Kolskim w Rosji. Klasyczne, choć zazwyczaj mniejsze, kryształy znajdowane są w kompleksie Ilímaussaq na Grenlandii. Mont Saint-Hilaire w Kanadzie dostarcza mikroskopijnych, ale perfekcyjnie wykształconych kryształów, cenionych przez mikromonterów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć sprężonego powietrza. Stosowanie wody jest niewskazane ze względu na ryzyko reakcji z inkluzjami lub minerałami towarzyszącymi. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Minerał jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i upadkami. Nie należy go podgrzewać ani poddawać gwałtownym zmianom temperatury. ## Przechowywanie Okazy fluor-arfvedsonitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Dobrze wykształcone kryształy warto eksponować w gablotach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł wibracji.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej