Fluellite
Wzór chemiczny: Al<sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)F<sub>2</sub>(OH)·7H<sub>2</sub>O
Uwodniony fosforan glinu, tworzący małe, bezbarwne i silnie lśniące kryształy w formie dipiramid.
Opis
## Charakterystyka Fluellit to uwodniony fosforan glinu, ceniony przez kolekcjonerów za swoje doskonale wykształcone, niewielkie kryształy. Najczęściej przyjmują one formę ostrosłupowych, podwójnych piramid (dipiramid), które silnie lśnią, przypominając wyglądem miniaturowe diamenty lub kwarc herkimer. Zazwyczaj występuje w postaci drobnych nalotów i szczotek krystalicznych (druz) na powierzchni innych minerałów lub w niewielkich szczelinach skalnych. Jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Kryształy fluellitu są stosunkowo miękkie, o twardości wynoszącej 3 w skali Mohsa. Charakteryzują się szklistym połyskiem oraz niewielką gęstością, około 2.17 g/cm³. Są przezroczyste do przeświecających. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane są kryształy bezbarwne lub białe. Rzadziej fluellit przybiera odcienie bladożółte, zielonkawe lub niebieskawe. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1824 roku przez Williama Phillipsa. Jego nazwa pochodzi od jednego z głównych składników chemicznych - fluoru (łac. *fluere*). Jako miejsce typowe (pierwszego znalezienia) wskazano dawną kopalnię cyny Stenna Gwyn w Kornwalii (Wielka Brytania). ## Zastosowania Fluellit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego i stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną fluellitu jest forma jego kryształów - ostre, lśniące, podwójne piramidy (dipiramidy). Istotna jest również jego niska twardość (około 3 w skali Mohsa), szklisty połysk oraz środowisko występowania, czyli strefy utleniania złóż bogatych w fosfor i fluor. ## Odróżnianie od podobnych Fluellit bywa mylony z małymi kryształami kwarcu (w tym z "diamentami z Herkimer"), od których odróżnia go znacznie niższa twardość (kwarc ma twardość 7). Od innych wtórnych minerałów fosforanowych, takich jak wavellit czy waryscyt, różni się przede wszystkim charakterystycznym kształtem kryształów. Wavellit tworzy agregaty promieniste, a waryscyt najczęściej masywne skupienia o zielonej barwie. ## Formy kryształów Kryształy fluellitu niemal zawsze wykształcają się w postaci prostych, rombowych dipiramid. Tworzy on najczęściej niewielkie druzy i naloty krystaliczne, rzadziej pojedyncze, izolowane kryształy narosłe na skale macierzystej.
Środowisko geologiczne
## Geneza Fluellit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, które zawierają minerały bogate w fosfor i fluor. Tworzy się w wyniku działania wód powierzchniowych na skały zawierające np. apatyt i fluoryt. Może również krystalizować na hałdach i w starych wyrobiskach górniczych jako produkt działalności post-wydobywczej. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami, takimi jak wavellit, waryscyt, strengit, fosfosyderyt, crandallit i cacoxenit. Towarzyszą mu również minerały skał otaczających, np. kwarc, kaolinit, gips czy limonit. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą historyczne stanowiska w Kornwalii (Wielka Brytania), skąd pochodziły pierwsze opisane okazy. Piękne kryształy znajdowano w kopalni żelaza Kapunda w Australii Południowej. Występuje również w Krásnie (Czechy), w kopalni Willard w Nevadzie (USA) oraz w wielu innych miejscach na świecie, choć rzadko w dużych ilościach.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi i silnie lśniącymi kryształami. Ważny jest ich rozmiar - choć fluellit tworzy małe kryształy, większe egzemplarze są poszukiwane. Atrakcyjność okazu podnosi estetyczne rozmieszczenie kryształów na matrycy skalnej oraz kontrastujące kolorystycznie asocjacje z innymi minerałami, np. zielonym wavellitem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy z Kornwalii (Wielka Brytania). Bardzo cenione są również bogate szczotki krystaliczne z kopalni Kapunda w Australii. Okazy z innych lokalizacji, takich jak Czechy czy USA, również są wartościowym uzupełnieniem specjalistycznych kolekcji.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy fluellitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na niską twardość jest podatny na zarysowania. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie lub całkowite zniszczenie kryształów. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego dehydratacji (utraty wody z sieci krystalicznej) i zmatowienia. Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i innymi chemikaliami. Chronić przed uderzeniami i upadkiem z powodu kruchości. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach kolekcjonerskich, które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności. Nie należy eksponować go w miejscach narażonych na bezpośrednie działanie promieni słonecznych lub w pobliżu źródeł ciepła.