Fizélyite

Wzór chemiczny: Ag<sup>1+</sup><sub>5</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>14</sub>Sb<sup>3+</sup><sub>21</sub>S<sup>2-</sup><sub>48</sub>

Fizélyit to rzadki siarkosól ołowiu i srebra, tworzący igiełkowe lub pryzmatyczne kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Fizélyit jest złożonym siarkosolem ołowiu, srebra i antymonu. Występuje w postaci smukłych, pryzmatycznych lub igiełkowych kryształów, które często są wydłużone i posiadają podłużne prążkowanie. Kryształy rzadko przekraczają centymetr długości. Zazwyczaj tworzy promieniste, wachlarzowate lub bezładne skupienia i agregaty. Jego wygląd jest typowy dla wielu siarkosoli - ma ołowianoszarą do stalowoszarej barwę i silny, metaliczny połysk na świeżych powierzchniach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2.5. Jest nieprzezroczysty i dość ciężki, z gęstością w zakresie 5.5-5.6 g/cm³. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Fizélyit ma stałą, charakterystyczną barwę ołowianoszarą lub stalowoszarą. Na powierzchniach wystawionych na działanie powietrza może pojawiać się matowy, niebieskawy lub czarny nalot. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1925 roku przez Sándora Krennera i Józsefa Loczkę, honoruje węgierskiego inżyniera górniczego Sándora Fizélyego, który odkrył pierwsze okazy. Został znaleziony w kopalni Herja w okolicach Baia Mare w Rumunii, która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość fizélyit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów systematycznych i okazów z klasycznych lokalizacji.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
5.5-5.6
Łupliwość
Good on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi fizélyitu są jego metaliczny połysk, ołowianoszara barwa, czarna rysa oraz forma kryształów - wydłużone, igiełkowe lub pryzmatyczne, często z podłużnym prążkowaniem. Jego wysoka gęstość jest również pomocną wskazówką. Występuje w specyficznym środowisku - w żyłach hydrotermalnych z innymi siarkosolami. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie fizélyitu od innych podobnych siarkosoli (np. andorytu, jamesonitu, zinkenitu) jest niezwykle trudne i często niemożliwe bez zaawansowanych badań, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub rentgenowska (XRD). Początkowo był nawet uważany za odmianę andorytu. Kluczowa dla identyfikacji jest analiza asocjacji mineralnej i dokładne badanie morfologii kryształów. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne, o pokroju pryzmatycznym lub igiełkowym. Są silnie wydłużone i prążkowane równolegle do osi krystalograficznej c. Najczęściej tworzą agregaty promieniste, wachlarzowate lub bezładnie splątane skupienia wrastające w skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Fizélyit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w końcowych etapach krystalizacji w żyłach kruszcowych formujących się w niskich i średnich temperaturach. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarkosolami, takimi jak andoryt, semseyit, freieslebenit, piroargiryt i miargiryt. Towarzyszą mu również kwarc, kalcyt, dolomit, piryt i sfaleryt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko tego minerału to kopalnia Herja w Chiuzbaia (Rumunia). Znaczące okazy pochodzą również z kopalni Bulldog Mountain w Creede, w stanie Kolorado (USA). Był również notowany w Příbramie (Czechy), w niektórych rejonach Boliwii (departament Potosí) oraz w Japonii (kopalnia Chichibu, prefektura Saitama).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami. Wysoko cenione są bogate agregaty igiełkowych lub pryzmatycznych kryształów, zwłaszcza te osadzone na kontrastującym podłożu, na przykład na białym kwarcu lub kalcycie. Wielkość kryształów i estetyka całego okazu znacząco wpływają na jego wartość. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Herja w Rumunii, która dostarczyła najlepszych znanych kryształów tego minerału. Atrakcyjne, choć zazwyczaj mniejsze, okazy znajdowano również w Creede w Kolorado.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy fizélyitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą powinien być ograniczony do minimum; jeśli jest konieczny, należy użyć wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest miękki i podatny na zarysowania. Należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami. Jako siarkosól, jest wrażliwy na działanie chemikaliów, w tym kwasów i silnych detergentów. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do utleniania i matowienia powierzchni. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej