Fillowite

Wzór chemiczny: Na<sub>3</sub>CaMn<sup>2+</sup><sub>11</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>9</sub>

Fillowit to rzadki minerał z grupy fosforanów, tworzący brązowawe, żywiczne masy i niedoskonałe kryształy, ceniony przez kolekcjonerów minerałów rzadkich.

## Charakterystyka Fillowit jest złożonym fosforanem sodu, wapnia i manganu, należącym do grupy alluaudytu. Zazwyczaj występuje w postaci ziarnistych lub masywnych skupień, rzadko tworząc pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. Kryształy, jeśli występują, mają pokrój grubotabliczkowy lub pseudo-romboedryczny, często z zaokrąglonymi ścianami. Najczęściej spotyka się go w formie osadzonych w skale mas o nieregularnym kształcie. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 4.5 w skali Mohsa. Jego połysk jest najczęściej opisywany jako żywiczny do tłustego. Jest minerałem kruchym, o gęstości około 3.43-3.53 g/cm³. Zwykle jest przeświecający, a w cienkich odłamkach może być przezroczysty. ## Barwy i odmiany Fillowit przybiera barwy od żółtawej, woskowej, przez odcienie brązu, czerwonawego brązu, aż po niemal czarną. Zmiana barwy często wiąże się z procesami utleniania manganu w jego strukturze. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1879 roku przez George'a J. Brusha i Edwarda S. Danę. Jego nazwa pochodzi od nazwiska A. N. Fillowa, właściciela kopalni Branchville w stanie Connecticut (USA), gdzie dokonano odkrycia. Lokalizacja ta jest uznawana za miejsce typowe (type locality) dla fillowitu. ## Zastosowania Fillowit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem poszukiwanym i cenionym przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich fosforanach oraz minerałach z pegmatytów granitowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Jasnożółtawobrązowa
Gęstość
3.43-3.53
Łupliwość
Niedoskonała na {0001}
Przełam
Nierówny do podkonchoidalnego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Fillowit najczęściej rozpoznaje się po jego charakterystycznym żywicznym lub tłustym połysku, brązowawej barwie oraz występowaniu w formie masywnych skupień w pegmatytach granitowych. Jego twardość (około 4.5) i stosunkowo wysoka gęstość są również pomocnymi cechami diagnostycznymi. Reaguje z kwasami. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi fosforanami z pegmatytów, takimi jak tryplit, arrojadyt czy dickinsonit. Od tryplitu odróżnia go nieco niższa twardość i często bardziej żywiczny połysk. Arrojadyt bywa bardzo podobny wizualnie, a pewne rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej. Dickinsonit tworzy zazwyczaj blaszki lub agregaty promieniste o zielonkawej barwie. ## Formy kryształów Kryształy fillowitu są rzadkie. Jeśli się pojawiają, przyjmują formę grubych tabliczek lub pseudo-romboedrów, często o słabo wykształconych, zaokrąglonych lub chropowatych ścianach. Zdecydowanie częściej spotykany jest w postaci skupień ziarnistych i litych mas, osiągających niekiedy znaczne rozmiary.

Środowisko występowania

## Geneza Fillowit jest pierwotnym minerałem fosforanowym, krystalizującym w późnych stadiach powstawania złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w lit i fosfor. Tworzy się w strefach pośrednich i w jądrach tych pegmatytów. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak lithiofilit, tryplit, dickinsonit, reddingit, a także z kwarcem, mikroklinem, albitem, muskowitem i berylem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą duże masy materiału, to kopalnia Branchville w Connecticut, USA. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Palermo No. 1 w New Hampshire (USA), Custer w Dakocie Południowej (USA), a także pegmatyty w regionie Karibib w Namibii oraz w Hagendorf w Bawarii (Niemcy).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby częściowo, kryształami, co jest dużą rzadkością dla tego minerału. Ważna jest również intensywność i atrakcyjność barwy - poszukiwane są okazy o żywym, czerwonawym lub miodowym odcieniu brązu. Duże, jednorodne masy fillowitu z klasycznej lokalizacji w Branchville również mają wartość historyczną i kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z miejsca odkrycia - kopalni Branchville w Connecticut, USA. Materiał z kopalni Palermo w New Hampshire jest również dobrze znany kolekcjonerom. Okazy z Namibii i Niemiec są rzadziej spotykane na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy fillowitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest krótkie płukanie w wodzie destylowanej, a następnie dokładne osuszenie. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. ## Czego unikać Fillowit jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów. Należy chronić go przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, które może wpłynąć na jego barwę. Jako minerał stosunkowo miękki i kruchy, jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na miękkim podłożu w gablotach kolekcjonerskich, z dala od twardszych minerałów. Należy zapewnić stabilne warunki, bez dużej wilgotności i wahań temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej