Feynmanite

Wzór chemiczny: Na(U⁶⁺O₂)(S⁶⁺O₄)(OH)·₃.₅H₂O

Feynmanit to rzadki, wtórny minerał uranylu, wyróżniający się intensywnie żółtą barwą i występowaniem w postaci drobnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Feynmanit jest uwodnionym siarczanem sodu i uranylu. Tworzy bardzo małe, igiełkowe lub listewkowe kryształy, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Zazwyczaj występują one w postaci promienistych agregatów, rozet lub splątanych skupień przypominających filc. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania bez powiększenia. ## Właściwości fizyczne Kryształy feynmanitu są elastyczne i dają się zginać. Minerał wykazuje silną, żółtozieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). Jest minerałem promieniotwórczym. Jego twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone ze względu na naturę materiału. ## Barwy i odmiany Feynmanit ma charakterystyczną, jasnożółtą do żółtozielonej barwę. Nie opisano żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany na cześć Richarda Phillipsa Feynmana (1918–1988), amerykańskiego fizyka teoretycznego i laureata Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1965 roku. Nazwa honoruje jego fundamentalny wkład w naukę. Został zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2017 roku (IMA2017-035). Typowa lokalizacja to kopalnia uranu Red Canyon w hrabstwie San Juan w stanie Utah, USA. ## Zastosowania Feynmanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie jako rzadki minerał wtórny uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Barwa: Pale greenish yellow
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 3.324
Łupliwość: {010}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Feynmanit można rozpoznać po jego charakterystycznej, jasnożółtej barwie, silnej żółtozielonej fluorescencji w świetle UV oraz typowej formie występowania w postaci drobnych, igiełkowych kryształów tworzących promieniste agregaty. Występowanie w strefach utleniania złóż uranu jest kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranylu o podobnej barwie i pokroju, takimi jak uranofan, boltwoodit czy natrozippeit. Uranofan często tworzy większe, pryzmatyczne kryształy. Natrozippeit tworzy raczej skupienia ziemiste i naloty. Pewne rozróżnienie tych minerałów jest zazwyczaj możliwe tylko za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub spektroskopia. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo drobne, igiełkowe (akikularne) lub listewkowe, wydłużone wzdłuż osi [010]. Zwykle tworzą promieniste, gwiaździste lub splątane agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Feynmanit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Krystalizuje z wód bogatych w uran, sód i siarczany w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. W lokalizacji typowej (Red Canyon, Utah) powstał jako produkt po kopalniany na ścianach wyrobisk w piaskowcu zawierającym uraninit i piryt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami i krzemianami uranylu. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie gipsu, heksahydrytu, metauranopilitu, johannitu, natrozippeitu, a także nowo opisanych minerałów jak redcanyonit i shumwayit. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania feynmanitu jest kopalnia Blue Lizard w Red Canyon, w dystrykcie White Canyon, w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA. Jest to jak dotąd jedyna potwierdzona lokalizacja tego minerału na świecie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska feynmanitu zależy od bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi skupieniami igiełkowych kryształów o intensywnej, żółtej barwie, wyraźnie odcinającymi się od skały macierzystej. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, okazy są oceniane głównie pod powiększeniem. Kontrast z ciemną matrycą skalną podnosi wartość wizualną. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów feynmanitu jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Blue Lizard w Red Canyon, Utah, USA. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów feynmanitu nie należy czyścić na mokro. Drobne, igiełkowe kryształy są niezwykle delikatne i kruche. Do usuwania kurzu można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości lub bardzo miękkiego pędzelka, zachowując najwyższą ostrożność. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami, które mogą rozpuścić lub uszkodzić delikatne kryształy. Jako minerał uwodniony, jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego. Ze względu na radioaktywność, należy ograniczać bezpośredni kontakt i zawsze myć ręce po kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego. Najbezpieczniejszym sposobem jest przechowywanie w zamkniętym, przezroczystym pudełku typu "micromount", które chroni delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem, a także ogranicza ekspozycję na promieniowanie.