Feruvite

Wzór chemiczny: CaFe<sup>2+</sup><sub>3</sub>(Al<sub>5</sub>Mg)(Si<sub>6</sub>O<sub>18</sub>)(BO<sub>3</sub>)<sub>3</sub>(OH)<sub>3</sub>OH

Feruvit to rzadki, ciemnobrązowy lub czarny minerał z grupy turmalinów, wyróżniający się wysoką zawartością żelaza i wapnia.

## Charakterystyka Feruvit jest minerałem należącym do grupy turmalinów, a konkretnie do jego wapniowej podgrupy. Tworzy kryształy o pokroju od krótkosłupowego do niemal tabliczkowego, często z charakterystycznym dla turmalinów trójkątnym przekrojem poprzecznym i zaokrąglonymi ścianami bocznymi. Zazwyczaj występuje w formie promienistych agregatów lub jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. Jego barwa jest niemal zawsze bardzo ciemna, od ciemnobrązowej do czarnej, co jest skutkiem wysokiej zawartości żelaza. ## Właściwości fizyczne Feruvit charakteryzuje się twardością 7 w skali Mohsa, co jest typowe dla turmalinów. Ma szklisty połysk, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Jest minerałem stosunkowo gęstym, z gęstością w przedziale 3.19 - 3.27 g/cm³. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, jedynie w bardzo cienkich odłamkach może przeświecać w odcieniach brązu lub zieleni. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną spotykaną barwą feruvitu jest ciemnobrązowa do czarnej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. Zmienność w odcieniu jest minimalna i związana z niewielkimi wahaniami w składzie chemicznym. ## Historia i nazwa Nazwa "feruvit" nawiązuje do jego składu chemicznego - wysokiej zawartości żelaza (łac. *ferrum*) oraz jego strukturalnego podobieństwa do uwitu, innego minerału z grupy turmalinów. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1989 roku przez D.J. Grice'a i T.S. Ercita na podstawie materiału z lokalizacji typowej w Cuvier Township w Quebec, Kanada. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i zazwyczaj nieatrakcyjną, ciemną barwę, feruvit nie ma zastosowania w jubilerstwie. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w grupie turmalinów lub minerałach rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
7
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnobrązowa
Gęstość
3.19-3.27
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty, przeświecający w cienkich odłamkach
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną feruvitu jest jego charakterystyczny dla turmalinów pokrój kryształów - pryzmatyczny, z zaokrąglonym, trójkątnym przekrojem i pionowym prążkowaniem na ścianach słupów. Ciemnobrązowa do czarnej barwa w połączeniu z wysoką twardością (7 w skali Mohsa) i szklistym połyskiem są silnymi wskazówkami. Ostateczne potwierdzenie wymaga jednak zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) w celu stwierdzenia dominacji wapnia i żelaza. ## Odróżnianie od podobnych Feruvit jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od innych czarnych turmalinów, takich jak schorl (najpospolitszy), dravit czy uvite, bez specjalistycznych badań. Schorl jest turmalinem sodowym, dravit sodowo-magnezowym, a uvite wapniowo-magnezowym. Wszystkie mogą tworzyć identycznie wyglądające czarne kryształy. Różnią się gęstością i parametrami optycznymi, ale są to różnice zbyt małe do oceny w warunkach amatorskich. ## Formy kryształów Feruvit najczęściej tworzy krótkie, pryzmatyczne kryształy, często zakończone płaską piramidą trygonalną. Występuje również w postaci promienistych lub włóknistych agregatów. Kryształy często wykazują pionowe prążkowanie na ścianach słupa.

Środowisko występowania

## Geneza Feruvit jest minerałem stosunkowo rzadkim, powstającym w specyficznych warunkach geochemicznych. Jego tworzenie się jest związane z procesami metamorficznymi i metasomatycznymi w skałach bogatych w wapń i bor. Najczęściej spotykany jest w skarnach, czyli skałach powstałych na kontakcie intruzji magmowej z węglanowymi skałami osadowymi (wapieniami, dolomitami). ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z feruvitem są inne minerały typowe dla środowiska skarnowego, takie jak diopsyd, wezuwian, grossular (granat), wollastonit, a także inne turmaliny (np. dravit, uvite), kalcyt i tytanit. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska feruvitu na świecie to jego lokalizacja typowa w Cuvier Township, Quebec (Kanada). Znany jest również z Franklin w New Jersey (USA), gdzie występuje w słynnych złożach metamorficznych, a także z niektórych lokalizacji we Włoszech i Rosji. Wszędzie jest minerałem rzadkim.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy feruvitu z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o silnym połysku. Idealny okaz powinien prezentować typowy dla turmalinu pokrój z wyraźnym trójkątnym przekrojem. Atrakcyjność zwiększa kontrastowe umiejscowienie czarnych kryształów feruvitu na jasnej matrycy skalnej, na przykład na białym kalcycie. Wielkość kryształów jest również istotnym czynnikiem, chociaż nawet małe, ale perfekcyjnie uformowane kryształy są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Quebec w Kanadzie oraz z Franklin w New Jersey, USA, są najbardziej klasycznymi i pożądanymi przez specjalistów. Każda z tych lokalizacji dostarczyła materiału, który posłużył do badań i zdefiniowania tego minerału, co nadaje im wartość historyczną.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy feruvitu można bezpiecznie czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Dopuszczalne jest użycie łagodnego mydła, jednak należy pamiętać o dokładnym spłukaniu minerału. Można stosować myjki ultradźwiękowe, ale z zachowaniem ostrożności, zwłaszcza w przypadku okazów z inkluzjami lub spękaniami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza fluorowodorowym, które mogą uszkodzić powierzchnię kryształów. Mimo że jest to minerał twardy, należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami (np. diamentem, korundem), aby uniknąć zarysowań. ## Przechowywanie Feruvit jest stabilnym minerałem, który nie wymaga specjalnych warunków przechowywania. Można go eksponować w warunkach pokojowych, z dala od kurzu. Aby zapobiec ewentualnym uszkodzeniom mechanicznym, okazy kolekcjonerskie warto przechowywać w osobnych pudełkach lub na podstawkach, unikając ich wzajemnego tarcia.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej