Fersmanite

Wzór chemiczny: Ca<sub>4</sub>(Na,Ca)<sub>4</sub>(Ti<sup>4+</sup>,Nb<sup>5+</sup>)<sub>4</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)<sub>2</sub>O<sub>8</sub>F<sub>3</sub>

Fersmanit to rzadki minerał z grupy krzemianów, znajdowany w pegmatytach nefelinowo-syenitowych, wyróżniający się charakterystyczną, czerwonobrunatną barwą.

## Charakterystyka Fersmanit jest złożonym krzemianem tytanu, niobu, sodu i wapnia, należącym do minerałów rzadkich. Tworzy zazwyczaj niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub krótkosłupkowym. Jego skupienia bywają ziarniste lub masywne. Jest minerałem kruchym, o charakterystycznej, intensywnej czerwonobrunatnej lub brunatnej barwie. ## Właściwości fizyczne Fersmanit charakteryzuje się twardością wynoszącą 5,5 w skali Mohsa. Jego połysk jest szklisty, a na powierzchniach przełamu tłusty lub żywiczny. Jest minerałem przeświecającym, a w cienkich odłamkach nawet przezroczystym. Gęstość waha się w przedziale 3,44-3,46 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach od czerwonobrunatnego i czekoladowobrunatnego do ciemnobrunatnego. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Fersmanit został opisany po raz pierwszy w 1929 roku przez Aleksandra Labuntsova. Nazwa minerału honoruje Aleksandra Fersmana (1883-1945), wybitnego rosyjskiego mineraloga i geochemika, badacza Masywu Chibińskiego, gdzie minerał ten został odkryty. ## Zastosowania Fersmanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5
Połysk
Vitreous, Resinous
Rysa
Brownish yellow
Gęstość
3.44-3.46
Łupliwość
Imperfect on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Fersmanit rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznej czerwonobrunatnej barwy, szklistego połysku, stosunkowo wysokiej twardości oraz specyficznego środowiska występowania - pegmatytów alkalicznych. Dobrze wykształcone, tabliczkowe kryształy są również cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi brunatnymi minerałami tytanu i niobu występującymi w podobnych paragenezach, takimi jak eudialit (zwykle bardziej różowy/czerwony, inna forma kryształów), lorenzenit (często tworzy igiełkowe kryształy) czy astrofyllit (charakterystyczny blaszkowy pokrój i złocisty połysk). Ostateczne odróżnienie często wymaga analizy chemicznej. ## Formy kryształów Kryształy fersmanitu są zazwyczaj niewielkie, o pokroju grubotabliczkowym lub krótkosłupkowym, często o kwadratowym lub prostokątnym zarysie. Występuje również w formie skupień ziarnistych i nieregularnych mas osadzonych w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Fersmanit jest minerałem pochodzenia magmowego, krystalizującym w późnych stadiach formowania się pegmatytów nefelinowo-syenitowych. Powstaje w środowisku silnie alkalicznym, bogatym w sód, tytan i niob. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów alkalicznych, takimi jak nefelin, egiryn, mikroklin, albit, eudialit, lorenzenit, lamprofyllit, astrofyllit i pektolit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska fersmanitu znajdują się w Rosji, w alkalicznych masywach Półwyspu Kolskiego, przede wszystkim w Masywie Chibińskim (góry Eveslogchorr, Kukisvumchorr, Yukspor) oraz w Masywie Łowozierskim. Poza Rosją jego występowanie odnotowano w kompleksie alkalicznym Ilimaussaq na Grenlandii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zarysowanymi, dobrze wykształconymi kryształami o intensywnej, czerwonobrunatnej barwie, kontrastowo osadzonymi na jasnej matrycy skalnej (np. na nefelinie lub alicie). Ważny jest również brak uszkodzeń mechanicznych oraz wielkość kryształów - te przekraczające centymetr są już rzadkością. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych okazów kolekcjonerskich pochodzi z klasycznych lokalizacji w Masywie Chibińskim na Półwyspie Kolskim w Rosji. Okazy z innych miejsc, jak Grenlandia, są ekstremalnie rzadkie na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy fersmanitu należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie sprężonego powietrza. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. Nie należy go podgrzewać ani narażać na nagłe zmiany temperatury. ## Przechowywanie Fersmanit powinien być przechowywany w stabilnych warunkach, w suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego. Najlepiej trzymać go w zamkniętym pudełku klaserowym lub gablocie, aby chronić go przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej