Ferrowyllieite

Wzór chemiczny: NaNaFe<sup>2+</sup>(Fe<sup>2+</sup>Al)(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>

Rzadki minerał z grupy fosforanów, tworzący ziarniste skupienia o ciemnozielonej do czarnej barwy, spotykany w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Ferrowyllieit jest złożonym fosforanem sodu, żelaza i glinu, należącym do grupy wyllieitu. Występuje najczęściej w formie anhedralnych (nieforemnych) ziaren i masywnych skupień, mocno wrośniętych w skałę macierzystą. Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Zazwyczaj ma ciemnozieloną, zielonoczarną lub czarną barwę. Jest minerałem nieprzezroczystym, jedynie na cienkich krawędziach może nieznacznie przeświecać. ## Właściwości fizyczne Twardość ferrowyllieitu w skali Mohsa wynosi około 4, co klasyfikuje go jako minerał stosunkowo miękki. Charakteryzuje się połyskiem szklistym do żywicznego. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 3,59 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie wykazuje dużej zmienności barwnej, pozostając w gamie od ciemnej zieleni po czerń. Nie są znane jego nazwane odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Ferrowyllieit został opisany jako nowy minerał w 1979 roku przez Paula B. Moore'a i Jun Ito. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - z dominującym żelazem (łac. *ferrum*) - oraz do jego strukturalnego podobieństwa do minerału wyllieitu. Jako miejsce typowe (miejsce pierwszego znalezienia i opisania) wskazano kopalnię Victory w hrabstwie Custer, w Południowej Dakocie, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, ferrowyllieit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów pegmatytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Vitreous to Resinous
Rysa
Grayish green
Gęstość
3.59
Łupliwość
Good on {011}
Przełam
Uneven to Subconchoidal
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji ferrowyllieitu są jego ciemna barwa, szklisty lub żywiczny połysk, stosunkowo duża gęstość oraz specyficzne środowisko występowania - pegmatyty granitowe. Twardość wynosząca 4 w skali Mohsa również jest istotną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Ferrowyllieit może być mylony z innymi ciemnymi minerałami fosforanowymi występującymi w pegmatytach, takimi jak arrojadyty, tryfylin (często pokryty produktami wietrzenia) czy niektóre odmiany apatytu. Można go także pomylić z czarnym turmalinem (szerlem), który jest jednak znacznie twardszy (twardość ok. 7-7.5). Ostateczne i pewne rozróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna. ## Formy kryształów Kryształy ferrowyllieitu są niezwykle rzadkie. Prawie zawsze tworzy on ziarniste, masywne skupienia lub nieregularne ziarna wrośnięte w kwarc, skaleń lub inne minerały pegmatytowe.

Środowisko występowania

## Geneza Ferrowyllieit jest pierwotnym minerałem hydrotermalnym, krystalizującym w późnych stadiach formowania się złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w fosfor. Powstaje w warunkach stosunkowo niskich temperatur i wysokich ciśnień, w obecności lotnych składników. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych fosforanów typowych dla pegmatytów, takich jak tryfylin, sarcopsyd, graftonit, arrojadyt-(KFe) i wolfeit. Współwystępuje również z głównymi minerałami skałotwórczymi pegmatytów: kwarcem, albitem (odmianą skalenia) i muskowitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska ferrowyllieitu na świecie znajdują się w pegmatytach rejonu Black Hills w Południowej Dakocie, USA, ze szczególnym uwzględnieniem kopalni Victory koło Custer, która jest jego lokalizacją typową. Występowanie tego minerału w innych częściach świata jest bardzo ograniczone i słabo potwierdzone.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska ferrowyllieitu jest związana przede wszystkim z jego rzadkością. Najbardziej cenione są okazy bogate w ten minerał, tworzące wyraźne skupienia o intensywnej, ciemnozielonej barwie. Wyjątkową wartość mają próbki z widocznymi, choćby częściowo uformowanymi, ścianami kryształów. Duże znaczenie ma również asocjacja z innymi rzadkimi fosforanami, tworząca estetyczne i interesujące naukowo kompozycje. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość okazów dostępnych na rynku kolekcjonerskim pochodzi z klasycznych lokalizacji w pegmatytach Black Hills w Południowej Dakocie, USA. Okazy z kopalni Victory są szczególnie poszukiwane przez specjalistów ze względu na ich znaczenie historyczne jako materiału typowego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ferrowyllieitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć go wodą destylowaną i natychmiast dokładnie osuszyć. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał ten, jako fosforan, może być wrażliwy na działanie kwasów. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami i detergentami. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może sprzyjać jego powolnemu wietrzeniu. Jest stabilny w typowych warunkach kolekcjonerskich. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub gablotach kolekcjonerskich, aby chronić je przed kurzem i gwałtownymi zmianami wilgotności. Należy unikać umieszczania go w bezpośrednim kontakcie z minerałami, które mogłyby go porysować.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej