Ferrostalderite

Wzór chemiczny: Cu¹⁺Fe²⁺₂Tl¹⁺As³⁺₂S²⁻₆

Czarny, metaliczny siarczek zawierający miedź, żelazo i tal, występujący w formie drobnych, wrosłych ziaren.

## Charakterystyka Ferrostalderit jest rzadkim minerałem z grupy siarczków, należącym do grupy ruthierytu. Występuje w postaci bardzo małych, nieregularnych ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 100 mikrometrów. Jest czarny i nieprzezroczysty, a jego powierzchnia wykazuje metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i ma czarną barwę oraz czarną rysę. Jego połysk jest metaliczny. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 4.691 g/cm³. Twardość nie została zmierzona, ale dla innych minerałów z tej grupy wynosi ona około 4 w skali Mohsa. ## Barwy i odmiany Ferrostalderit jest jednorodny pod względem barwy i nie tworzy odmian kolorystycznych. Zawsze występuje w kolorze czarnym. ## Historia i nazwa Ferrostalderit został po raz pierwszy opisany w 2017 roku przez szwajcarskich i włoskich mineralogów. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - jest to żelazny (ferro) analog stalderitu, z którym jest blisko spokrewniony. Nazwa została zatwierdzona przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, ferrostalderit nie ma żadnego zastosowania praktycznego ani komercyjnego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest obiektem zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów mikrominerałów.

Właściwości

Połysk: Metaliczny
Rysa: Czarna
Gęstość: 4.691
Przełam: Nieregularny/Nierówny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja ferrostalderitu jest niemożliwa bez zaawansowanych metod analitycznych. Wymaga użycia mikroskopu elektronowego z analizatorem EDS do określenia składu chemicznego oraz dyfrakcji rentgenowskiej do potwierdzenia struktury krystalicznej. W warunkach kolekcjonerskich rozpoznanie opiera się wyłącznie na etykiecie od zaufanego źródła. ## Odróżnianie od podobnych Jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych czarnych, metalicznych mikrominerałów z Lengenbach, takich jak inne minerały z grupy ruthierytu (stalderit, ruthieryt, arsiccioit) bez specjalistycznej analizy. Wszystkie tworzą podobne, małe, czarne ziarna. ## Formy kryształów Ferrostalderit tworzy wyłącznie anhedralne (nieforemne) ziarna wrosłe w matrycy skalnej, zwykle w dolomicie. Nie zaobserwowano wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Ferrostalderit powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych w złożach siarczków metali osadzonych w skałach węglanowych (dolomitach). Jego formowanie jest związane z niskotemperaturową metamorfozą i cyrkulacją roztworów bogatych w siarkę, arsen, tal i metale bazowe. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w paragenezie z innymi rzadkimi siarczkami i siarkosolami. Najczęściej towarzyszą mu realgar, sfaleryt, jordanit, a także inne minerały z grupy ruthierytu, takie jak stalderit i arsiccioit. Występuje wrostkami w krystalicznym, cukrowatym dolomicie. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania ferrostalderitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kamieniołom Lengenbach w dolinie Binn (Binntal) w kantonie Valais w Szwajcarii. Jest to słynne stanowisko mineralogiczne, znane z występowania wielu unikatowych siarkosoli talu i arsenu.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu z ferrostalderitem jest trudna do oceny wizualnej. Dla kolekcjonerów mikrominerałów liczy się przede wszystkim potwierdzenie obecności minerału za pomocą analizy (co jest rzadkością) oraz bogactwo minerałów towarzyszących na matrycy. Wielkość okazu nie ma znaczenia, ponieważ sam ferrostalderit jest mikroskopijny. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kamieniołom Lengenbach w Szwajcarii. Materiał pochodzący z tego miejsca jest wysoko ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach i mikrominerałach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z ferrostalderitem, ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów i ich delikatność, nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie. Wystarczy przedmuchać je sprężonym powietrzem z bezpiecznej odległości, aby usunąć kurz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał, jako siarczek, może być wrażliwy na utlenianie w wilgotnym środowisku. Należy chronić go przed wilgocią, wysoką temperaturą i bezpośrednim światłem słonecznym. ## Przechowywanie Okazy mikrominerałów, takie jak ferrostalderit, najlepiej przechowywać w specjalistycznych, szczelnych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności.