Ferrohexahydrite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>·6H<sub>2</sub>O

Ferroheksahydryt to uwodniony siarczan żelaza(II), który tworzy się jako produkt wietrzenia minerałów siarczkowych lub działalności wulkanicznej.

## Charakterystyka Ferroheksahydryt jest minerałem z grupy siarczanów, będącym sześciowodnym siarczanem żelaza(II). Zazwyczaj występuje w postaci wykwitów, nalotów lub skupień włóknistych i groniastych. Rzadko tworzy niewielkie, słabo wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub słupkowym. Jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku utleniania minerałów siarczkowych, takich jak piryt czy markasyt, w warunkach niskiej wilgotności. Można go również znaleźć jako produkt ekshalacji wulkanicznych (sublimat). ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki i lekki. Charakteryzuje się szklistym lub matowym połyskiem. Jest przezroczysty do przeświecającego. Ze względu na swoją naturę chemiczną jest nietrwały w zwykłych warunkach atmosferycznych, łatwo absorbując wodę i przechodząc w melanteryt (FeSO₄·7H₂O) lub tracąc wodę i rozpadając się na inne, mniej uwodnione siarczany żelaza. ## Barwy i odmiany Ferroheksahydryt ma barwę od jasnozielonej, zielonkawobiałej do niebieskozielonej. Pod wpływem powietrza jego powierzchnia może ulegać utlenianiu, co powoduje powstawanie żółtawych lub brązowawych nalotów wodorotlenków żelaza(III). ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - zawartości żelaza (łac. *ferrum*) oraz sześciu cząsteczek wody w jego strukturze (gr. *hexa* - sześć, *hydor* - woda). Został po raz pierwszy opisany w 1922 roku przez Edgara Theodora Wherry'ego na podstawie materiału z New Idria, Kalifornia, USA, chociaż substancja o tym składzie była znana wcześniej. ## Zastosowania Ferroheksahydryt nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Stanowi przedmiot zainteresowania naukowego jako wskaźnik procesów geochemicznych zachodzących w strefach wietrzenia złóż siarczkowych oraz w środowiskach kopalnianych. Jest również poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wtórnych i nietrwałych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
2.02
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ferroheksahydryt można rozpoznać po jego charakterystycznej jasnozielonej lub niebieskozielonej barwie, występowaniu w formie wykwitów i nalotów w towarzystwie minerałów siarczkowych oraz po jego nietrwałości. Kluczową cechą jest jego rozpuszczalność w wodzie i gorzki, metaliczny smak (testowanie smaku jest niezalecane i niebezpieczne). Reaguje na zmiany wilgotności, co można zaobserwować gołym okiem. ## Odróżnianie od podobnych Najczęściej mylony jest z melanterytem (FeSO₄·7H₂O), który zawiera więcej wody. Melanteryt ma zwykle bardziej intensywną, niebieskozieloną barwę i często tworzy większe, lepiej wykształcone kryształy. Rozróżnienie jest trudne bez analizy chemicznej lub krystalograficznej. Można go też pomylić z innymi wtórnymi siarczanami, jak gips czy epsomit, od których różni się składem chemicznym i często barwą (epsomit jest zwykle biały lub bezbarwny). ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, najczęściej tabliczkowe lub krótkosłupowe, zgrupowane w agregaty promieniste lub groniaste. Zazwyczaj tworzy skupienia włókniste, skorupowe, stalaktytowe oraz ziemiste lub proszkowe naloty.

Środowisko występowania

## Geneza Ferroheksahydryt jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania złóż kruszców zawierających siarczki żelaza (piryt, markasyt, pirotyn), szczególnie w suchym klimacie lub w suchych częściach kopalń, gdzie parowanie przewyższa dopływ wody. Może również krystalizować jako sublimat z gazów wulkanicznych w fumarolach. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi siarczanami powstałymi w podobnych warunkach, takimi jak melanteryt, epsomit, gips, halotrichit, kopiapit, a także z siarką rodzimą. Występuje w bezpośrednim sąsiedztwie utleniających się siarczków, głównie pirytu i markasytu. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia odnotowano w wielu miejscach na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą: kopalnia New Idria w Kalifornii (USA), gdzie został po raz pierwszy opisany; Rammelsberg w górach Harz (Niemcy); Falun (Szwecja); Rio Tinto (Hiszpania); wyspa Vulcano (Włochy) jako produkt działalności fumaroli. W Polsce bywa spotykany w starych wyrobiskach kopalń rud metali (np. na Dolnym Śląsku) oraz w kopalniach węgla kamiennego.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami. Atrakcyjność podnosi intensywna, żywa, niebieskozielona barwa oraz estetyczne rozmieszczenie na skale macierzystej (matriksie). Ponieważ jest to minerał nietrwały, kluczowe jest, aby okaz był "świeży", bez śladów rozpadu czy utlenienia na żółto lub brązowo. Ceni się również okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji. ## Popularne stanowiska Do najbardziej poszukiwanych przez kolekcjonerów należą okazy z historycznych kopalń w Niemczech (Rammelsberg), Szwecji (Falun) i Hiszpanii (Rio Tinto). Okazy z USA, zwłaszcza z miejsca odkrycia w Kalifornii, również mają wartość historyczną. Włókniste i stalaktytowe formy z różnych kopalń rud metali są również popularne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ferroheksahydryt jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego absolutnie nie wolno go czyścić na mokro. Jakikolwiek kontakt z wodą lub nawet wilgotnym powietrzem spowoduje jego rozpuszczenie lub przemianę w inny minerał (melanteryt). Okazy można czyścić jedynie mechanicznie, bardzo delikatnym pędzelkiem z miękkiego włosia, aby usunąć luźny pył. ## Czego unikać Należy unikać przede wszystkim wilgoci i wody. Minerał jest bardzo higroskopijny i łatwo chłonie wilgoć z otoczenia, co prowadzi do jego delikwescencji (rozpuszczania się w pochłoniętej wodzie) lub transformacji. Należy go również chronić przed wysoką temperaturą, która może spowodować odwodnienie. Zmiany wilgotności i temperatury są dla niego destrukcyjne. ## Przechowywanie Okazy ferroheksahydrytu muszą być przechowywane w warunkach kontrolowanej, niskiej wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest szczelny pojemnik (np. typu "perky box") z umieszczonym wewnątrz środkiem pochłaniającym wilgoć (żelem krzemionkowym, tzw. silica gelem). Pojemnik należy trzymać w stabilnej temperaturze, z dala od bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej