Ferrofettelite

Wzór chemiczny: Ag¹⁺₁₆Fe²⁺As³⁺₄S²⁻₁₅

Ferrofettelite to rzadki siarczek srebra, żelaza i arsenu, tworzący cienkie, heksagonalne płytki o metalicznym połysku i wiśniowoczerwonej barwie.

## Charakterystyka Ferrofettelite jest bardzo rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, chemicznie klasyfikowanym jako siarczek srebra, żelaza i arsenu. Występuje w postaci bardzo małych, cienkich, sześciokątnych płytek lub łusek, rzadko przekraczających ułamek milimetra. Zazwyczaj tworzy skupienia w formie rozet lub agregatów na powierzchni innych minerałów. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, wiśniowoczerwona barwa i metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej zaledwie 1.5. Kryształy są elastyczne i giętkie. Ma metaliczny połysk, a w świetle przechodzącym jest przezroczysty do przeświecającego, ukazując swoją czerwoną barwę. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi około 5.95 g/cm³. ## Barwy i odmiany Ferrofettelite charakteryzuje się jednorodną, głęboką wiśniowoczerwoną do czerwonobrązowej barwy. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 2017 roku przez zespół mineralogów pod kierownictwem D. Topa i F. Laufek. Nazwa "ferrofettelite" nawiązuje do jego składu chemicznego - jest to żelazowy (ferro) odpowiednik minerału fettelite, w którym żelazo (Fe²⁺) zastępuje cynk (Zn²⁺). Został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) pod numerem IMA2017-019. Miejscem typowym jest żyła uranowa nr 21 w Příbramie w Czechach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1.5
Połysk: Metallic
Rysa: Dark reddish-gray
Gęstość: 5.74
Łupliwość: Perfect on {0001}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne to forma cienkich, heksagonalnych płytek, wiśniowoczerwona barwa, metaliczny połysk oraz ekstremalna miękkość. Występowanie w paragenezie z innymi siarkosolami srebra i arsenu w żyłach hydrotermalnych jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z fettelite, od którego jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia bez zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS). Proustyt i pirargiryt, choć mają podobny skład i czerwoną barwę, tworzą zazwyczaj lepiej wykształcone, pryzmatyczne kryształy trygonalne, a nie cienkie płytki heksagonalne. Ciemnoczerwona cynober również tworzy inne formy krystaliczne i ma odmienne środowisko występowania. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie heksagonalnym, tworząc charakterystyczne, bardzo cienkie, tabularne (płytkowe) kryształy o sześciobocznym zarysie. Kryształy te często grupują się w wachlarzowate lub rozetowe agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Ferrofettelite jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, tworzącym się w niskich i średnich temperaturach. Powstaje w polimetalicznych żyłach kruszcowych, bogatych w srebro, arsen i siarkę. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarkosolami i siarczkami. W lokalizacji typowej (Příbram) znaleziono go w towarzystwie fettelite, samorodnego arsenu, stefanitu, pirargirytu, proustytu, akantytu, samorodnego srebra, dyskrazytu, kutinaitu oraz kalcytu. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki, znany zaledwie z kilku miejsc na świecie. Poza lokalizacją typową w Příbramie w Czechach, jego występowanie potwierdzono w kopalni Uchucchacua w Peru oraz w kopalni Svätodušná w Banskiej Štiavnicy na Słowacji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako mikrominerał, ferrofettelite jest ceniony przede wszystkim za bogactwo i wielkość agregatów krystalicznych na matrycy. Najwyżej oceniane są okazy z wyraźnie widocznymi, dobrze uformowanymi rozetami lub płytkami o intensywnej, czerwonej barwie, kontrastującymi z podłożem. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane okazy, stanowiące materiał typowy, pochodzą z żyły nr 21 w Příbramie w Czechach. Są one standardem referencyjnym dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną miękkość i delikatność, czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać dotykania, ścierania i jakichkolwiek naprężeń mechanicznych. Minerał jest wrażliwy na działanie światła, które może powodować jego ciemnienie. Należy go chronić przed wilgocią, wysoką temperaturą i chemikaliami, które mogą spowodować jego rozkład. ## Przechowywanie Okazy ferrofettelitu powinny być przechowywane w stabilnych, zamkniętych pojemnikach (np. typu "perky box"), z dala od światła, w suchym środowisku o stałej temperaturze. Najlepiej przechowywać je w oryginalnej formie, na matrycy skalnej, bez prób izolowania delikatnych kryształów.