Ferro-katophorite

Wzór chemiczny: NaNaCa[Fe<sup>2+</sup><sub>4</sub>Al](Si<sub>7</sub>Al)O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub>

Ferro-katoforyt to rzadki, ciemnozielony do czarnego minerał z grupy amfiboli, spotykany w skałach metamorficznych i magmowych.

## Charakterystyka Ferro-katoforyt jest złożonym krzemianem sodowo-wapniowym z grupy amfiboli. Tworzy pryzmatyczne, często wydłużone kryształy, które rzadko występują w formie dobrze wykształconej. Zazwyczaj spotykany jest w postaci skupień ziarnistych, włóknistych lub wrosłych ziaren w skale macierzystej. Jego barwa jest charakterystyczna, od ciemnozielonej, przez zielonoczarną, do niemal czarnej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem na powierzchniach kryształów. Jest nieprzezroczysty, a jedynie na bardzo cienkich odłamkach może przeświecać. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5-6, co jest typowe dla amfiboli. Gęstość jest stosunkowo wysoka, waha się od 3,3 do 3,5 g/cm³, co wynika z dużej zawartości żelaza. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną spotykaną barwą ferro-katoforytu jest ciemna zieleń w różnych odcieniach, często tak nasycona, że minerał wydaje się czarny. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "ferro-katoforyt" odnosi się do jego składu chemicznego - dominacji żelaza (łac. *ferrum*) oraz do jego związku z katoforytem. Został uznany jako odrębny gatunek mineralny przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1978 roku, a jego redefinicja nastąpiła w ramach klasyfikacji amfiboli w 2012 roku. Nazwa "katoforyt" pochodzi od greckiego *kataphérein* (καταφέρειν), oznaczającego "nosić w dół", co jest nawiązaniem do jego wulkanicznego pochodzenia (wyniesiony z głębi). ## Zastosowania Ferro-katoforyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki członek dużej i skomplikowanej grupy amfiboli.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Vitreous
Rysa
Grayish-green
Gęstość
3.3-3.5
Łupliwość
Perfect on {110}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ferro-katoforyt jest trudny do jednoznacznej identyfikacji wizualnej bez zaawansowanych badań. Wstępne rozpoznanie opiera się na jego ciemnozielonej do czarnej barwie, szklistym połysku, pryzmatycznej formie kryształów (jeśli jest widoczna) oraz występowaniu w określonych typach skał (syenitach, gnejsach). Charakterystyczny dla amfiboli jest kąt między płaszczyznami łupliwości (około 124°), jednak jego obserwacja w skupieniach ziarnistych jest praktycznie niemożliwa. ## Odróżnianie od podobnych Można go łatwo pomylić z innymi ciemnymi amfibolami, takimi jak hornblenda, arfvedsonit czy riebeckit, a także z niektórymi piroksenami (np. augitem). Odróżnienie od hornblendy czy innych członków grupy katoforytu jest niemożliwe bez analizy chemicznej (np. mikrosondą elektronową - EDS/WDS) w celu określenia dokładnych proporcji sodu, wapnia i żelaza. Augit różni się od amfiboli kątem łupliwości (około 90°). ## Formy kryształów Kryształy ferro-katoforytu są pryzmatyczne, często o przekroju sześciobocznym. Zazwyczaj są słabo wykształcone i występują jako wrośnięte ziarna lub w skupieniach ziarnistych i włóknistych. Rzadko tworzą izolowane, dobrze uformowane kryształy.

Środowisko występowania

## Geneza Ferro-katoforyt jest minerałem powstającym w warunkach metamorfizmu regionalnego średniego i wysokiego stopnia, szczególnie w facji amfibolitowej i granulitowej. Tworzy się w bogatych w sód i żelazo skałach, takich jak gnejsy i amfibolity. Jest również spotykany w alkalicznych skałach magmowych, np. w syenitach nefelinowych i związanych z nimi pegmatytach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla jego środowiska powstawania. W skałach metamorficznych są to najczęściej albit, epidot, inne amfibole (hornblenda, glaukofan), granaty (almandyn) i kwarc. W skałach magmowych (syenitach) towarzyszą mu nefelin, egiryn, arfvedsonit, eudialit i mikroklin. ## Lokalizacje Ferro-katoforyt jest minerałem rzadkim, a dobrze wykształcone okazy są nieliczne. Do najważniejszych lokalizacji należą: - Półwysep Kolski w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero), gdzie występuje w syenitach nefelinowych. - kompleks magmowy Ilímaussaq na Grenlandii. - okolice Broken Hill w Nowej Południowej Walii, Australia, w skałach metamorficznych. - Szwecja (np. w regionie Värmland). - USA (np. w stanie Massachusetts).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska ferro-katoforytu jest ograniczona ze względu na jego rzadkość i zazwyczaj słabe wykształcenie kryształów. Najbardziej cenione są okazy z widocznymi, ostro zakończonymi kryształami o wyraźnym połysku i intensywnie ciemnozielonej barwie. Ważny jest również kontrast z jasną skałą macierzystą (np. z nefelinem lub albitem). Wielkość kryształów rzadko przekracza kilka centymetrów, więc nawet niewielkie, ale dobrze uformowane okazy są poszukiwane przez specjalistycznych kolekcjonerów minerałów rzadkich i amfiboli. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane okazy, choć wciąż będące rzadkością, pochodzą z alkalicznych masywów na Półwyspie Kolskim w Rosji. Okazy z Grenlandii i Australii również są cenione, ale trafiają na rynek kolekcjonerski sporadycznie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ferro-katoforytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć sprężonego powietrza. Kontakt z wodą, zwłaszcza z kwasami lub detergentami, jest niewskazany ze względu na ryzyko powolnego utleniania żelaza i matowienia powierzchni. ## Czego unikać Należy unikać ultradźwiękowych myjek oraz wszelkich środków chemicznych, które mogłyby reagować z minerałem. Długotrwała ekspozycja na wilgoć i powietrze może prowadzić do powierzchownych zmian, dlatego nie zaleca się przechowywania okazów w wilgotnych miejscach. Minerał jest stosunkowo stabilny, ale należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchych warunkach, najlepiej w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gablotach, aby ograniczyć osiadanie kurzu i wpływ wilgoci. Ponieważ często występuje w postaci wrośniętych kryształów, ważne jest, aby chronić całą skałę macierzystą przed uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej