Ferro-hornblende

Wzór chemiczny: &#9744;Ca<sub>2</sub>(Fe<sup>2+</sup><sub>4</sub>Al)(Si<sub>7</sub>Al)O<sub>22</sub>(OH)<sub>2</sub>

Ferro-hornblenda to bogaty w żelazo minerał z grupy amfiboli, tworzący ciemnozielone do czarnych, pryzmatyczne kryształy w skałach magmowych i metamorficznych.

## Charakterystyka Ferro-hornblenda jest ważnym minerałem skałotwórczym należącym do grupy amfiboli wapniowych. Tworzy zazwyczaj wydłużone, pryzmatyczne lub słupkowe kryształy, często zakończone dwuspadowymi ścianami. Występuje również w postaci skupień ziarnistych, włóknistych lub promienistych. Jest minerałem niemal nieprzezroczystym, o barwie od ciemnozielonej i zielonoczarnej do całkowicie czarnej. Stanowi skrajne, bogate w żelazo (Fe²⁺) ogniwo szeregu izomorficznego z bogatą w magnez magnezio-hornblendą. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w przedziale 5-6 w skali Mohsa i gęstością wynoszącą od 3,26 do 3,49 g/cm³. Połysk jest typowo szklisty, a na powierzchniach przełamu może być matowy. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, przecinających się pod kątami około 56° i 124°, co jest cechą charakterystyczną dla amfiboli. ## Barwy i odmiany Dominującymi barwami ferro-hornblendy są ciemna zieleń, odcień zielonoczarny oraz czerń. Barwa jest bezpośrednio związana z wysoką zawartością żelaza. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy barwnych, a identyfikacja opiera się głównie na analizie chemicznej w celu odróżnienia od innych amfiboli, zwłaszcza magnezio-hornblendy. ## Historia i nazwa Nazwa "ferro-hornblenda" odnosi się do jej składu chemicznego - wysokiej zawartości żelaza (łac. *ferrum*) - oraz jej związku z hornblendą, historyczną, ogólną nazwą dla ciemnych amfiboli. Jako odrębny gatunek mineralny została zdefiniowana przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1978 roku w ramach nowej klasyfikacji amfiboli. Wcześniej okazy te były po prostu klasyfikowane jako "hornblenda". ## Zastosowania Ferro-hornblenda nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie przede wszystkim naukowe jako minerał skałotwórczy, pomagający geologom w określaniu warunków powstawania skał magmowych i metamorficznych. Jest również przedmiotem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach skałotwórczych i systematyce mineralogicznej.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Szklisty
Rysa
Szara do zielonkawoszarej
Gęstość
3.26-3.49
Łupliwość
Doskonała wg {110}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Wstępne rozpoznanie ferro-hornblendy opiera się na jej ciemnozielonej do czarnej barwie, szklistym połysku i wydłużonym, pryzmatycznym kształcie kryształów. Kluczową cechą diagnostyczną, widoczną często pod lupą na przekroju poprzecznym kryształu, jest kąt między płaszczyznami łupliwości wynoszący około 56° i 124°. Rysa ma barwę od szarej do zielonkawoszarej. ## Odróżnianie od podobnych Ferro-hornblendę można łatwo pomylić z innymi ciemnymi amfibolami (jak magnezio-hornblenda, hastingsyt) oraz piroksenami (np. augitem). Od piroksenów odróżnia ją przede wszystkim kąt łupliwości - u piroksenów wynosi on około 87° i 93° (czyli jest zbliżony do kąta prostego). Ostateczne odróżnienie od innych amfiboli z grupy hornblendy wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj słupkowe lub pryzmatyczne, często o sześciobocznym zarysie w przekroju poprzecznym. Występuje również w formie skupień ziarnistych, włóknistych, a czasami promienistych agregatów. Dobrze wykształcone, wolnostojące kryształy są rzadkością i najczęściej spotyka się je wrosnięte w masę skalną.

Środowisko występowania

## Geneza Ferro-hornblenda jest minerałem charakterystycznym dla skał magmowych i metamorficznych. Krystalizuje z magm o pośrednim i kwaśnym składzie, bogatych w żelazo, tworząc skały takie jak dioryty, granodioryty, syenity i andezyty. Powstaje również w warunkach metamorfizmu regionalnego średniego i wysokiego stopnia, głównie w amfibolitach, gdzie tworzy się kosztem innych minerałów maficznych w obecności wody. ## Asocjacje mineralne W skałach magmowych ferro-hornblenda współwystępuje najczęściej z plagioklazami (zwłaszcza andezynem), biotytem, kwarcem i skaleniami potasowymi. W skałach metamorficznych (amfibolitach) jej typowymi minerałami towarzyszącymi są plagioklazy, granaty (szczególnie almandyn), epidot i biotyt. ## Lokalizacje Jako minerał szeroko rozpowszechniony, ferro-hornblenda występuje w wielu miejscach na świecie. Dobrze wykształcone kryształy znane są z Bancroft i Tory Hill w Ontario (Kanada), gdzie występują w syenitach nefelinowych. Inne znane lokalizacje to m.in. Norwegia (okolice Arendal), Szwecja, Włochy (kompleks wulkaniczny Wezuwiusza), Czechy (okolice Teplic) oraz Stany Zjednoczone (góry Adirondack w stanie Nowy Jork).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostro zakończonymi kryształami o silnym połysku i intensywnej, czarnej barwie. Szczególnie poszukiwane są duże, wolnostojące kryształy lub grupy kryształów kontrastujące z jasną skałą macierzystą (np. z białym kalcytem lub skaleniami). Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, takich jak Bancroft w Kanadzie, również cieszą się większym zainteresowaniem. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych stanowisk, z których pochodzą wysokiej jakości okazy kolekcjonerskie, należą okolice Bancroft w prowincji Ontario w Kanadzie. Duże, dobrze uformowane kryształy znajdowano tam w pegmatytach i syenitach. W Europie klasyczne okazy pochodzą z okolic Arendal w Norwegii oraz z Czech. Okazy z kompleksu Wezuwiusza we Włoszech również są cenione, choć często mniejsze.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ferro-hornblendy można czyścić miękką szczoteczką pod bieżącą wodą. W przypadku delikatnych lub zwietrzałych okazów zaleca się użycie wody destylowanej i ostrożne osuszenie sprężonym powietrzem lub pozostawienie do samoistnego wyschnięcia. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić okaz wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, zwłaszcza fluorowodorowym, które mogą chemicznie trawić minerał. Mimo że jest stosunkowo stabilna, długotrwała ekspozycja na wilgoć i powietrze może prowadzić do powolnego wietrzenia i utleniania żelaza, co skutkuje powstawaniem rdzawych nalotów tlenków żelaza. ## Przechowywanie Ferro-hornblendę należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od chemikaliów i skrajnych wahań temperatury. Okazy można eksponować bez specjalnych zabezpieczeń przed światłem. Ze względu na twardość (5-6) jest stosunkowo odporna na zarysowania, ale należy unikać jej kontaktu z twardszymi minerałami (np. kwarcem, korundem) w celu uniknięcia uszkodzeń mechanicznych.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej