Ferro-actinolite

Wzór chemiczny: ◻Ca₂Mg₂.₅-₀Fe²⁺₂.₅-₅Si₈O₂₂(OH)₂

Ferroaktynolit to bogaty w żelazo minerał z grupy amfiboli, tworzący pryzmatyczne lub włókniste kryształy o charakterystycznej ciemnozielonej do czarnej barwie.

## Charakterystyka Ferroaktynolit jest minerałem z grupy krzemianów, należącym do szeregu izomorficznego aktynolitu-tremolitu, w którym stanowi końcowe, bogate w żelazo ogniwo. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy, często zebrane w promieniste, splątane lub włókniste agregaty. Jego barwa jest zazwyczaj ciemnozielona, zielonoczarna, a nawet czarna, co jest bezpośrednio związane z wysoką zawartością żelaza. Minerał ten jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający na cienkich krawędziach. ## Właściwości fizyczne Ferroaktynolit charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5-6 w skali Mohsa. Jego połysk jest szklisty, a na powierzchniach przełamu może być matowy. Gęstość minerału wynosi od 3.2 do 3.44 g/cm³, wzrastając wraz z zawartością żelaza. Wykazuje doskonałą łupliwość w dwóch kierunkach, krzyżującą się pod kątami około 56° i 124°, co jest typowe dla amfiboli. ## Barwy i odmiany Dominującą i w zasadzie jedyną gamą barwną dla ferroakynolitu jest ciemna zieleń, przechodząca w zieleń czarną i czerń. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych czy handlowych. Jego nazwa sama w sobie definiuje konkretny skład chemiczny w obrębie szeregu aktynolitu. ## Historia i nazwa Nazwa "ferroaktynolit" pochodzi od łacińskiego słowa *ferrum* (żelazo) oraz greckiego *aktis* (promień) i *lithos* (kamień), co nawiązuje do jego składu chemicznego oraz częstej promienistej formy skupień. Nazwa podkreśla, że jest to bogate w żelazo ogniwo szeregu aktynolitu. Minerał ten, jako część dobrze znanej grupy amfiboli, był badany od dawna, a jego status jako odrębnego minerału został formalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ferroaktynolit nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Jego włókniste formy, podobnie jak inne amfibole, mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia (azbestoza), dlatego nie są wykorzystywane komercyjnie. Dla kolekcjonerów i naukowców jest ważnym minerałem skałotwórczym, istotnym wskaźnikiem warunków metamorfizmu.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Barwa
Black-green, dark green
Połysk
Vitreous
Rysa
Greenish white
Gęstość
3.24
Łupliwość
On {110}, intersecting at 56° and 124°.
Przełam
Splintery
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ferroaktynolit najłatwiej rozpoznać po jego ciemnozielonej do czarnej barwie, szklistym połysku oraz wydłużonych, pryzmatycznych lub igiełkowych kryształach. Kluczową cechą diagnostyczną, widoczną pod mikroskopem lub na dobrze wykształconych kryształach, jest charakterystyczny dla amfiboli kąt łupliwości (ok. 56/124°). ## Odróżnianie od podobnych Ferroaktynolit można pomylić z innymi ciemnymi amfibolami, takimi jak hornblenda, lub piroksenami (np. augitem). Od hornblendy odróżnienie w warunkach polowych jest bardzo trudne i często wymaga analizy chemicznej. Od piroksenów odróżnia go kąt łupliwości - dla piroksenów wynosi on blisko 90°. Turmalin (szerl) bywa podobny, ale ma inny, bardziej trójkątny przekrój kryształów i brak łupliwości. ## Formy kryształów Kryształy ferroaktynoliu są zazwyczaj słupkowe, pryzmatyczne, igiełkowe lub włoskowe. Często tworzą skupienia promieniste, włókniste (azbest amfibolowy), splątane masy (jak w nefrycie) lub ziarniste agregaty w skale.

Środowisko występowania

## Geneza Ferroaktynolit jest typowym minerałem skał metamorficznych niskiego i średniego stopnia przeobrażenia, szczególnie facji zieleńcowej. Powstaje w wyniku metamorfizmu skał magmowych bogatych w żelazo (np. bazaltów, gabr) oraz osadowych (np. margli, dolomitów z domieszką żelaza). Może również krystalizować w skarnach kontaktowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z epidotem, chlorytem, albitem, kwarcem, kalcytem, a także z innymi amfibolami i piroksenami. W skarnach może towarzyszyć mu magnetyt, granaty (andradyt) i hedenbergit. ## Lokalizacje Znaczące lokalizacje ferroakynolitu obejmują m.in. okolice Zermatt w Szwajcarii; dolinę Zillertal w Austrii; Ural w Rosji; Broken Hill w Australii. W USA występuje w wielu miejscach, w tym w Kalifornii i Montanie. W Polsce jego występowanie stwierdzono w skałach metamorficznych Sudetów, np. w okolicach Jordanowa Śląskiego i w Górach Izerskich.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i błyszczącymi kryształami o głębokiej, ciemnozielonej barwie. Atrakcyjne są również promieniste agregaty igiełkowych kryształów na kontrastującym podłożu skalnym. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji również mają wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów szczególnie interesujące są okazy pochodzące z alpejskich żył w Austrii (np. Zillertal) i Szwajcarii, gdzie tworzy on estetyczne kompozycje z innymi minerałami. Również okazy ze skarnów, np. z Rosji, bywają poszukiwane ze względu na ciekawe asocjacje mineralne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ferroaktynoliu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Agregaty włókniste są szczególnie kruche i podatne na rozpad, dlatego zaleca się czyszczenie na sucho. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi środkami chemicznymi, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Nie należy go podgrzewać ani narażać na nagłe zmiany temperatury. Ze względu na potencjalnie włóknistą naturę, podczas czyszczenia należy unikać wdychania pyłu. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, które nie wpływa na kolor, ale może powodować naprężenia termiczne. Najlepiej przechowywać go w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić kruche kryształy i agregaty przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej