Ferrisurite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>2.4</sub>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>Si<sub>4</sub>O<sub>10</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>1.7</sub>(OH)<sub>3</sub>·nH<sub>2</sub>O

Bardzo rzadki minerał ołowiu i żelaza z grupy krzemianów, tworzący mikroskopijne, tabliczkowe kryształy o żółtobrązowej barwie.

## Charakterystyka Ferrisuryt jest złożonym, uwodnionym krzemianem-węglanem ołowiu i żelaza trójwartościowego. Występuje w postaci bardzo małych, cienkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które często tworzą rozetowe, kuliste lub promieniste agregaty. Ze względu na swój mikroskopijny rozmiar, jest to minerał ceniony głównie przez kolekcjonerów mikrominerałów. Poszczególne kryształy rzadko przekraczają ułamek milimetra. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Jest kruchy i ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co nadaje mu charakterystyczny, perłowy połysk na powierzchniach przełamu. Jest minerałem ciężkim ze względu na wysoką zawartość ołowiu - jego gęstość wynosi około 4,95 g/cm³. Jest przeświecający. ## Barwy i odmiany Ferrisuryt ma barwę od żółtej, przez żółtobrązową, do brązowej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - członu "ferri" użyto ze względu na dominację żelaza trójwartościowego (ferric iron), a człon "suryt" wskazuje na jego związek ze strukturalnie podobnym surytem, w którym dominuje żelazo dwuwartościowe. Został on oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1992 roku. Miejscem typowym (locus typicus) są złoża Blue Bell w Hrabstwie San Bernardino w Kalifornii, USA. ## Zastosowania Ferrisuryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Pearly, Waxy
Rysa
Pale yellow
Gęstość
4.95
Łupliwość
Perfect on {001}
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi ferrisurytu są jego żółtobrązowa barwa, występowanie w formie drobnych, rozetowych agregatów o perłowym połysku oraz współwystępowanie z innymi wtórnymi minerałami ołowiu. Jego wysoka gęstość jest również pomocną wskazówką, choć trudną do zweryfikowania w przypadku mikroskopijnych okazów. ## Odróżnianie od podobnych Ferrisuryt można pomylić z surytem, który jest zazwyczaj zielonkawy i zawiera żelazo dwuwartościowe. Może przypominać także inne minerały wtórne strefy utleniania, takie jak drobnokrystaliczny mimetezyt (który jest twardszy i ma inny pokrój kryształów) czy dundasyt (zwykle biały i tworzący igiełkowe agregaty). Pewna identyfikacja jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, jak spektroskopia EDS lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o pseudoheksagonalnym zarysie. Kryształy te agregują w formy przypominające rozety, wachlarze, a także kuliste skupienia i cienkie powłoki na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Ferrisuryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (żelaznych czapach) hydrotermalnych złóż kruszców ołowiu i cynku, zwłaszcza w klimacie suchym. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie surytu, cerusytu, shannonitu, chryzokoli, wulfenitu i tlenków żelaza. W innych lokalizacjach towarzyszą mu także anglezyt i galena. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowisko tego minerału to Blue Bell Claims w Kalifornii (USA). Znaczące okazy pochodzą również z kopalni Kintore Opencut w Broken Hill (Nowa Południowa Walia, Australia). Poza tymi dwiema lokalizacjami, został odnotowany tylko w kilku innych miejscach na świecie, m.in. w Grecji i Namibii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów ferrisurytu, będącego typowym mikrominerałem, ocenia się na podstawie kilku kryteriów. Najwyżej cenione są okazy z bogatą pokrywą dobrze wykształconych, ostrych i wyraźnie zdefiniowanych rozet lub kulistych agregatów. Ważny jest również rozmiar tych agregatów - im większe, tym okaz jest bardziej pożądany. Atrakcyjność podnosi kontrastująca matryca skalna oraz asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość okazów dostępnych na rynku kolekcjonerskim pochodzi z dwóch klasycznych lokalizacji: Blue Bell Claims w Kalifornii, USA (miejsce typowe) oraz z Broken Hill w Australii. Okazy z Broken Hill są często uważane za nieco lepszej jakości pod względem wykształcenia kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ferrisurytu są niezwykle delikatne i kruche. Należy je czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą lub szczoteczką grozi nieodwracalnym uszkodzeniem mikroskopijnych kryształów. ## Czego unikać Jako węglan, ferrisuryt jest wrażliwy na działanie kwasów. Należy unikać kontaktu z chemikaliami, ultradźwiękami oraz nagłymi zmianami temperatury. Ze względu na znaczną zawartość ołowiu, jest potencjalnie toksyczny - po każdym kontakcie z okazem należy umyć ręce. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, światłem i uszkodzeniami mechanicznymi. Nie należy przechowywać go w kontakcie z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej