Ferrisepiolite
Wzór chemiczny: (Fe<sup>3+</sup>,Fe<sup>2+</sup>,Mg)<sub>4</sub>[(Si,Fe<sup>3+</sup>)<sub>6</sub>O<sub>15</sub>](O,OH)<sub>2</sub>·6H<sub>2</sub>O
Krzemian żelaza z grupy sepiolitu, tworzący miękkie, ziemiste lub włókniste skupienia o charakterystycznej żółtobrązowej barwie.
Opis
## Charakterystyka Ferrisepiolit jest minerałem z grupy sepiolitu, stanowiąc jego żelazowy (Fe³⁺) odpowiednik. Występuje w postaci miękkich, porowatych mas o charakterze ziemistym lub gliniastym, a także w formie skupień włóknistych. Ze względu na swoją strukturę i skład jest lekki i kruchy. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, przypominając zaschniętą glinę lub spilśnione włókna. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Połysk jest matowy, ziemisty, a w odmianach włóknistych może być jedwabisty. Jest nieprzezroczysty. Gęstość obliczona wynosi około 2,43 g/cm³, co czyni go stosunkowo lekkim minerałem. ## Barwy i odmiany Ferrisepiolit przyjmuje barwy od żółtej, przez żółtobrązową, do brązowej, co jest bezpośrednio związane z dominującą obecnością żelaza w jego strukturze. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji żelaza (łac. *ferrum*) oraz do jego strukturalnego podobieństwa do sepiolitu. Został on po raz pierwszy opisany w 1987 roku przez A. A. Godovikova i współpracowników na podstawie materiału pochodzącego ze złoża szmaragdów Byrud w Norwegii. ## Zastosowania Ferrisepiolit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego jako minerał rzadki.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi ferrisepiolitu są jego niska twardość (daje się zarysować paznokciem), niewielka gęstość, ziemisty lub włóknisty wygląd oraz typowa żółtobrązowa barwa. Często występuje w formie nalotów lub wypełnień w szczelinach skalnych. ## Odróżnianie od podobnych Ferrisepiolit można pomylić z pospolitymi minerałami ilastymi lub wietrzeniowymi tlenkami żelaza, takimi jak goethyt czy limnonit. Goethyt jest jednak twardszy (5-5,5) i znacznie gęstszy. Od sepiolitu, który jest zazwyczaj biały lub szary, odróżnia go barwa. Pewne rozróżnienie często wymaga zaawansowanych metod badawczych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Minerał ten nie tworzy makroskopowych, dobrze wykształconych kryształów. Występuje w formie skupień ziemistych, zbitych mas, a także agregatów o budowie włóknistej lub spilśnionej (tzw. pilśniolit).
Środowisko geologiczne
## Geneza Ferrisepiolit jest produktem niskotemperaturowych procesów hydrotermalnych lub wietrzenia. Powstaje w wyniku przemian innych minerałów bogatych w żelazo w środowisku ubogim w glin. ## Asocjacje mineralne Na stanowisku typowym w Norwegii ferrisepiolit współwystępuje z berylem (szmaragdem), apatytem, turmalinem, biotytem i plagioklazem. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania ferrisepiolitu jest złoże szmaragdów Byrud, w gminie Eidsvoll (okręg Akershus) w Norwegii. Jest to jego lokalizacja typowa. Poza tym odnotowano go w kilku innych miejscach na świecie, jednak nie mają one znaczenia kolekcjonerskiego.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał bardzo rzadki, głównym kryterium wartości okazu jest wiarygodne potwierdzenie jego tożsamości oraz pochodzenie z dobrze udokumentowanej lokalizacji, zwłaszcza z miejsca typowego (Byrud, Norwegia). Wartość podnosi bogata ilość materiału na próbce oraz asocjacja z innymi minerałami, np. szmaragdem. Estetyka ma znaczenie drugorzędne. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów jedynym liczącym się źródłem pozyskania okazów jest historyczna lokalizacja typowa - kopalnia Byrud w Norwegii.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy ferrisepiolitu są bardzo delikatne i wrażliwe na wodę. Należy czyścić je wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu i luźnych zanieczyszczeń. Stosowanie wody lub jakichkolwiek płynów jest niedopuszczalne, ponieważ może prowadzić do rozpadu próbki. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i innymi chemikaliami, ultradźwięków oraz gwałtownych zmian temperatury. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i ściskaniem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, najlepiej w zamykanym pudełku klaserowym, które ochroni je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Etykieta powinna być umieszczona w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt z minerałem.