Ferripyrophyllite
Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup>Si<sub>2</sub>O<sub>5</sub>(OH)
Żelazowy odpowiednik pirofyllitu, tworzący miękkie, żółtobrązowe skupienia o matowym lub perłowym połysku.
Opis
## Charakterystyka Ferripirofyllit to minerał z grupy krzemianów warstwowych, będący żelazowym (Fe³⁺) analogiem pirofyllitu. Występuje najczęściej w postaci bardzo drobnoziarnistych, zbitych lub ziemistych mas. Rzadziej tworzy blaszki lub łuseczkowate agregaty. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy makroskopowo krystaliczne należą do rzadkości. Ze względu na swoją teksturę może być w dotyku lekko tłusty lub śliski, podobnie jak talk. ## Właściwości fizyczne Jest to bardzo miękki minerał, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1.5-2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Charakteryzuje się doskonałą łupliwością w jednym kierunku, co jest typowe dla minerałów o budowie warstwowej. Jego połysk jest najczęściej matowy lub ziemisty, a w bardziej skrystalizowanych agregatach bywa perłowy. Jest minerałem od przeświecającego do nieprzezroczystego. Gęstość obliczona wynosi około 3.13 g/cm³. ## Barwy i odmiany Ferripirofyllit przybiera barwy od żółtobrązowej do brązowej. Jego kolor jest bezpośrednio związany z obecnością trójwartościowego żelaza w strukturze. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji żelaza (łac. *ferrum*) oraz do jego strukturalnego podobieństwa do pirofyllitu. Został uznany za nowy gatunek mineralny przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1978 roku. Po raz pierwszy opisano go na podstawie materiału z kopalni Akenobe w prefekturze Hyōgo w Japonii. ## Zastosowania Ferripirofyllit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest poszukiwany przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub systematyce.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi ferripirofyllitu są jego niska twardość (daje się zarysować paznokciem), żółtobrązowa barwa, matowy lub perłowy połysk oraz występowanie w postaci ziemistych lub łuseczkowatych mas. W dotyku może wydawać się śliski lub tłusty. Pewna identyfikacja najczęściej wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Ferripirofyllit może być mylony z innymi minerałami ilastymi o podobnej barwie i pokroju, takimi jak glaukonit, seladonit czy minnesotait. Odróżnienie ich bez specjalistycznego sprzętu jest praktycznie niemożliwe. Można go także pomylić z ziemistymi skupieniami goethytu, który jest jednak znacznie twardszy (5-5.5 w skali Mohsa) i ma charakterystyczną, żółtobrązową rysę. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy głównie skupienia skrytokrystaliczne, ziemiste lub bardzo drobnołuseczkowe. Dobrze wykształcone, widoczne gołym okiem kryształy są praktycznie niespotykane.
Środowisko geologiczne
## Geneza Ferripirofyllit jest minerałem niskotemperaturowych procesów hydrotermalnych. Powstaje w wyniku przeobrażeń skał bogatych w żelazo, a także w niektórych osadowych formacjach żelazistych. Jego obecność wskazuje na specyficzne warunki chemiczne panujące podczas formowania się skały. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z kwarcem, pirytem, minnesotaitem, greenalitem i stilpnomelanem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko tego minerału to kopalnia Akenobe w Japonii, skąd pochodzi materiał typowy. Znany jest również z formacji żelazistej Gunflint, na pograniczu stanu Minnesota (USA) i Ontario (Kanada), a także z kilku miejsc w Czechach (np. Chvaletice).
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał rzadki i nieefektowny wizualnie, ferripirofyllit jest ceniony głównie przez kolekcjonerów-systematyków. O wartości okazu decyduje przede wszystkim bogactwo i czystość materiału na matrycy skalnej oraz dokładne potwierdzenie jego tożsamości. Okazy z dobrze udokumentowanej lokalizacji, zwłaszcza z lokalizacji typowej (Akenobe), są najbardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych i cenionych przez kolekcjonerów lokalizacji należą kopalnia Akenobe w Japonii oraz stanowiska w obrębie formacji Gunflint w Ameryce Północnej.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy ferripirofyllitu są niezwykle miękkie i kruche, dlatego wymagają bardzo ostrożnego obchodzenia się. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego, suchego pędzelka. Należy unikać czyszczenia na mokro, zwłaszcza w przypadku okazów ziemistych i słabo skonsolidowanych, które mogą ulec rozpadowi w kontakcie z wodą. ## Czego unikać Minerał jest bardzo podatny na zarysowania - należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami. Nie wolno stosować myjek ultradźwiękowych ani żadnych środków chemicznych. Należy chronić go przed ścieraniem i upadkami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ekspozycja powinna odbywać się w miejscu, gdzie minerał nie będzie narażony na dotykanie lub wstrząsy.