Ferriallanite-(Ce)

Wzór chemiczny: CaCe<sup>3+</sup>Fe<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup>Al(SiO<sub>4</sub>)(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)O(OH)

Ferriallanit-(Ce) to rzadki minerał z grupy epidotu, cechujący się wysoką zawartością żelaza, ceru i wapnia.

## Charakterystyka Ferriallanit-(Ce) jest złożonym krzemianem należącym do grupy epidotu. Tworzy zazwyczaj niewielkie, pryzmatyczne kryształy o pokroju tabliczkowym lub słupkowym, często zakończone spadzistymi ścianami. Okazy są zwykle czarne, nieprzezroczyste, o szklistym lub żywicznym połysku. Minerał ten jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, jest przede wszystkim obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich oraz naukowców. ## Właściwości fizyczne Kryształy ferriallanitu-(Ce) charakteryzują się twardością w zakresie 5.5-6 w skali Mohsa. Mają połysk szklisty do żywicznego. Gęstość minerału jest stosunkowo wysoka i wynosi około 3.85 g/cm³. Jest to minerał kruchy, o nierównym przełamie. ## Barwy i odmiany Ferriallanit-(Ce) występuje w jednolitym, czarnym kolorze. Jego rysa jest szarobrązowa. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "ferriallanit" nawiązuje do jego składu chemicznego - wysokiej zawartości żelaza (łac. *ferrum*) oraz do jego związku ze strukturą allanitu. Człon "-(Ce)" wskazuje na dominujący pierwiastek ziem rzadkich w jego składzie, którym jest cer. Minerał został formalnie opisany i zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2000 roku. ## Zastosowania Ferriallanit-(Ce) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Szarobrązowa
Gęstość
3.85
Łupliwość
Niedoskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ferriallanit-(Ce) rozpoznaje się po jego czarnej barwie, szklistym do żywicznego połysku oraz charakterystycznych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształach. Ważną cechą diagnostyczną jest jego wysoka gęstość oraz współwystępowanie z innymi minerałami pegmatytowymi. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Minerał ten można pomylić z innymi czarnymi minerałami z grupy epidotu, takimi jak allanit-(Ce), a także z turmalinem (schörlem), ilmenitem czy hornblendą. Od allanitu-(Ce) różni się wyższą zawartością żelaza trójwartościowego. Od schörlu odróżnia go niższa twardość i inny pokrój kryształów (schörl często tworzy kryształy o przekroju trójkątnym). Od ilmenitu różni się niższym, niesubmetalicznym połyskiem i brakiem właściwości magnetycznych. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj niewielkie, o długości do kilku milimetrów. Przybierają formę tabliczkową, spłaszczoną równolegle do płaszczyzny (100), lub krótkich słupków. Często występują w formie wrosłych w skałę ziarn lub nieregularnych skupień.

Środowisko występowania

## Geneza Ferriallanit-(Ce) jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w pegmatytach granitowych, bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. Tworzy się w warunkach podwyższonego ciśnienia i temperatury. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z typowymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc, skalenie (głównie mikroklin i albit), biotyt, cyrkon, a także z innymi minerałami zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska ferriallanitu-(Ce) znajdują się we Włoszech. Lokalizacja typowa to pegmatyty w rejonie Alpe di Siusi (Seiser Alm) w Południowym Tyrolu. Znany jest również z pegmatytów w Val Vigezzo w Piemoncie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i lśniącymi kryształami, wyraźnie odcinającymi się od skały macierzystej (matrycy). Ważny jest brak uszkodzeń mechanicznych. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, nawet okazy o wielkości kilku milimetrów, jeśli są dobrze uformowane, uznawane są za wartościowe. Kontrast z jasną matrycą (np. białym skaleniem) znacznie podnosi atrakcyjność wizualną okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione okazy pochodzą z włoskich Alp, szczególnie z Alpe di Siusi w Południowym Tyrolu oraz z Val Vigezzo w Piemoncie. Okazy z tych lokalizacji są uważane za klasyczne dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej szczoteczki lub pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie sprężonego powietrza. W razie silniejszych zabrudzeń można użyć wilgotnej (nie mokrej) szmatki z wodą destylowaną, a następnie natychmiast osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych oraz wszelkich środków chemicznych, w tym kwasów i detergentów, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Ferriallanit-(Ce) jest kruchy, dlatego należy chronić go przed uderzeniami i upadkiem. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej