Fermiite
Wzór chemiczny: Na₄(U⁶⁺O₂)(S⁶⁺O₄)₃·3H₂O
Fermiit to bardzo rzadki, rozpuszczalny w wodzie minerał uranylu, tworzący mikroskopijne, żółte kryształy i naloty.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2.5
- Barwa
- Pale greenish-yellow
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 3.23
- Łupliwość
- no cleavage
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent
- Układ krystaliczny
- Orthorhombic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną fermiitu jest jego rozpuszczalność w wodzie. W warunkach polowych i kolekcjonerskich rozpoznaje się go po jasnożółtej barwie, formie drobnych, igiełkowych kryształów tworzących naloty oraz silnej radioaktywności. Minerał wykazuje również charakterystyczną, zielonkawożółtą fluorescencję w krótkofalowym świetle ultrafioletowym (UV-SW). ## Odróżnianie od podobnych Fermiit można pomylić z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak zippeit, uranofan czy metaautunit. Odróżnienie go bez specjalistycznych badań jest trudne. Test rozpuszczalności w wodzie jest pomocny, ale niszczący dla próbki. Pewną identyfikację umożliwia jedynie analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Fermiit krystalizuje w formie bardzo małych, wydłużonych kryształów o pokroju igiełkowym lub listewkowym. Kryształy te często łączą się w promieniste lub gwiaździste agregaty, a także tworzą cienkie, pylaste naloty i skorupy na powierzchni skał.
Środowisko występowania
## Geneza Fermiit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia (oksydacji) pierwotnych rud uranu, głównie uraninitu, w środowisku bogatym w siarczany. Tworzy się jako produkt ewaporacji (odparowania) wód kopalnianych w suchych warunkach, krystalizując na ścianach wyrobisk górniczych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych wtórnych siarczanów i siarczanów uranylu. W lokalizacji typowej (kopalnia Blue Lizard) znaleziono go w asocjacji z gipsem, heksahydrytem, a także minerałami z grupy zippeitu, johannitem, uranopilitem i wölsendorfitem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania fermiitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Blue Lizard w hrabstwie San Juan, w stanie Utah, USA. Jest to obszar bogaty w złoża uranu i wanadu, znany z występowania wielu rzadkich minerałów wtórnych.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska fermiitu zależy przede wszystkim od bogactwa i estetyki nalotu na skale macierzystej. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie widocznymi, obfitymi skupieniami drobnych, igiełkowych kryształów, które tworzą intensywnie żółte pokrycie. Kontrast z ciemną skałą macierzystą również podnosi wartość wizualną. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, ich indywidualna forma ma mniejsze znaczenie niż ogólny wygląd agregatu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów fermiitu jest kopalnia Blue Lizard w Utah, USA. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim próbki pochodzą z tego jednego miejsca.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Minerału absolutnie nie wolno czyścić na mokro, ponieważ jest rozpuszczalny w wodzie. Okazy można czyścić wyłącznie mechanicznie, używając bardzo miękkiego pędzelka lub ostrożnie zdmuchując kurz sprężonym powietrzem z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą i innymi płynami, które mogą natychmiastowo uszkodzić lub zniszczyć okaz. Minerał jest wrażliwy na wilgoć, dlatego należy chronić go przed wysoką wilgotnością powietrza. Jako minerał uranu, jest silnie radioaktywny - wymaga bezpiecznego obchodzenia się, unikania wdychania pyłu i mycia rąk po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy fermiitu muszą być przechowywane w suchych warunkach, najlepiej w szczelnych, zamykanych pojemnikach (tzw. "perky box") z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Ze względu na radioaktywność, należy je trzymać z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie, w miejscu niedostępnym dla dzieci i zwierząt, oraz odpowiednio oznakować.