Felsőbányaite
Wzór chemiczny: Al<sub>4</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)(OH)<sub>10</sub>·4H<sub>2</sub>O
Felsőbányaite to rzadki, uwodniony siarczan glinu, tworzący delikatne, perłowe agregaty o białej lub lekko zabarwionej barwie.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 1.5
- Połysk
- Pearly
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.42
- Łupliwość
- Perfect on {001}
- Przełam
- Uneven
- Przezroczystość
- Translucent to opaque
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi felsőbányaite są jego wyjątkowa miękkość, perłowy połysk, występowanie w formie kulistych lub promienistych agregatów oraz reakcja na wodę. Jest jednym z najdelikatniejszych minerałów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi białymi, wtórnymi siarczanami lub węglanami, takimi jak gips, kalcyt czy hydrocynkit. Felsőbányaite odróżnia się od nich znacznie niższą twardością, charakterystyczną formą agregatów oraz wrażliwością na wodę, której nie wykazuje np. kalcyt. W porównaniu do gipsu jest znacznie bardziej miękki i kruchy. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy kuliste, półkuliste i nerkowate agregaty o budowie promienistej lub koncentrycznej. Rzadziej spotykane są skupienia włókniste, rozetowe lub drobne, heksagonalne kryształy tabliczkowe.
Środowisko występowania
## Geneza Felsőbányaite jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, zwłaszcza w środowisku bogatym w glin i siarczany. Tworzy się w wyniku działania kwaśnych wód kopalnianych na skały ilaste, łupki lub inne minerały glinokrzemianowe. Jest typowym minerałem stref pożarów kopalnianych i hałd. ## Asocjacje mineralne Często występuje w towarzystwie innych minerałów wtórnych, takich jak gips, ałunit, epsomit, melanteryt, a także z minerałami kruszcowymi (piryt, sfaleryt, galena) i kwarcem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko to Baia Sprie (dawniej Felsőbánya) w Rumunii. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Baccu Locci na Sardynii (Włochy); Kladno i Rakovník w Czechach; Baia Mare w Rumunii; kopalnia Marcel w Radlinie (Polska); a także niektóre stanowiska w Niemczech (hałdy w rejonie Zwickau) i Francji.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, kulistymi agregatami o wyraźnej, promienistej strukturze wewnętrznej i czystej, białej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą skalną oraz brak uszkodzeń, co jest trudne do osiągnięcia ze względu na kruchość minerału. Okazy z historycznej lokalizacji Baia Sprie w Rumunii mają szczególną wartość. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy, uważane za wzorcowe, pochodzą z Baia Sprie w Rumunii. Wysokiej jakości sferyczne agregaty znajdowano również w kopalni Baccu Locci na Sardynii we Włoszech.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie bardzo ostrożnie, używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą jest absolutnie niewskazany, ponieważ minerał jest w niej częściowo rozpuszczalny i może ulec trwałemu uszkodzeniu lub rozpadowi. ## Czego unikać Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą i innymi płynami, w tym środkami czyszczącymi. Minerał jest bardzo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniami i wibracjami. Należy również unikać wysokiej temperatury, która może prowadzić do odwodnienia i zniszczenia struktury. ## Przechowywanie Felsőbányaite wymaga przechowywania w suchych warunkach. Najlepiej trzymać go w zamkniętym, wyściełanym pudełku kolekcjonerskim (tzw. "membrane box"), które chroni przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi.