Fayalite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>SiO<sub>4</sub>

Fajalit to bogaty w żelazo minerał z grupy oliwinów, charakteryzujący się zielonkawobrązową do czarnej barwy i szklistym połyskiem.

## Charakterystyka Fajalit jest krzemianem żelaza(II) i stanowi krańcowe, bogate w żelazo ogniwo szeregu izomorficznego oliwinów, którego drugim końcem jest bogaty w magnez forsteryt (Mg₂SiO₄). Rzadko występuje w czystej postaci, najczęściej tworząc roztwory stałe z forsterytem. Typowe okazy mają postać ziarnistych lub masywnych skupień. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie, zwykle tabliczkowe lub krótkosłupowe, o barwie od zielonkawożółtej, przez brązową, do czarnej. Jest minerałem ciężkim i stosunkowo twardym. ## Właściwości fizyczne Fajalit charakteryzuje się twardością 6,5 w skali Mohsa i znaczną gęstością wynoszącą około 4,39 g/cm³, co jest efektem wysokiej zawartości żelaza. Ma szklisty do żywicznego połysk. Jest zazwyczaj przeświecający do nieprzezroczystego. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. ## Barwy i odmiany Barwa fajalitu jest silnie zależna od zawartości żelaza i jego stopnia utlenienia. Najczęściej spotykane są odcienie zielonkawożółte, zielonobrązowe, brązowe i czarne. Minerał ten łatwo wietrzeje, pokrywając się rdzawym nalotem iddingsytu - mieszaniny minerałów ilastych i tlenków żelaza. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani gemmologicznych, ponieważ rzadko tworzy materiał o jakości jubilerskiej. ## Historia i nazwa Nazwa fajalitu pochodzi od miejsca jego pierwszego opisu - wyspy Faial (pisanej również Fayal) w archipelagu Azorów, należącym do Portugalii. Minerał został tam zidentyfikowany w wulkanicznych skałach w 1840 roku przez niemieckiego chemika i mineraloga Christiana Gmelina. ## Zastosowania Fajalit, jako składnik skał, ma znaczenie głównie naukowe i petrologiczne, będąc wskaźnikiem warunków panujących podczas krystalizacji magmy. Jest również istotnym składnikiem niektórych żużli metalurgicznych. Ze względu na rzadkość występowania w formie dobrze wykształconych kryształów oraz skłonność do wietrzenia, ma ograniczone znaczenie kolekcjonerskie i nie jest stosowany w jubilerstwie.

Właściwości

Twardość Mohsa
7
Barwa
Greenish-yellow, yellow or brown
Połysk
Vitreous
Rysa
Colourless
Gęstość
4.39
Łupliwość
Indistinct on {010} and {100}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Fajalit można rozpoznać po jego dużej gęstości, charakterystycznej zielonobrązowej do czarnej barwie, szklistym połysku i braku łupliwości. Często występuje w postaci ziarnistych skupień w skałach magmowych. Obecność rdzawych produktów wietrzenia na powierzchni lub w spękaniach jest również cechą wskazującą na ten minerał. ## Odróżnianie od podobnych Fajalit można pomylić z innymi ciemnymi krzemianami, takimi jak augit, hornblenda czy turmalin schörl. Odróżnia go od nich większa gęstość, brak łupliwości (w przeciwieństwie do doskonałej łupliwości piroksenów i amfiboli) oraz charakterystyczny, często lekko zielonkawy odcień. Od innych oliwinów (np. forsterytu) odróżnia go ciemniejsza barwa i znacznie większy ciężar właściwy. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są rzadkie. Zazwyczaj tworzy ziarniste, masywne skupienia. Spotykane kryształy mają pokrój grubotabliczkowy, spłaszczony lub krótkosłupowy, często o zaokrąglonych krawędziach.

Środowisko występowania

## Geneza Fajalit krystalizuje z magm bogatych w żelazo i ubogich w krzemionkę. Jest typowym składnikiem niektórych skał magmowych, zarówno głębinowych (syenity, gabra żelaziste), jak i wulkanicznych (trachity, ryolity). Powstaje również w procesach metamorfizmu kontaktowego w bogatych w żelazo osadach oraz w niektórych pegmatytach granitowych. Znajdowany jest także w żużlach metalurgicznych. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z fajalitem są często inne krzemiany bogate w żelazo, takie jak hedenbergit, almandyn, a także magnetyt, ilmenit, kwarc (w syenitach i granitach) oraz trydymit (w skałach wulkanicznych). ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia fajalitu znane są z wielu miejsc na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą wyspa Faial na Azorach (miejsce typowe), góry Masywu Centralnego we Francji oraz Pikes Peak w Kolorado, USA. Występuje również w skałach kompleksu magmowego Skaergaard na Grenlandii, w granitach w Kornwalii (Wielka Brytania) oraz w Górach Ilmeńskich w Rosji.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostrokrawędziste kryształy o znacznych rozmiarach, co jest dużą rzadkością. Pożądane są okazy o czystej, ciemnozielonej lub brązowej barwie, bez śladów wietrzenia. Atrakcyjność podnoszą również czytelne asocjacje z innymi minerałami, np. z kwarcem czy hedenbergitem, tworzące estetyczne kompozycje na matrycy skalnej. ## Popularne stanowiska Do lokalizacji dostarczających najlepszych okazów kolekcjonerskich należą niektóre pegmatyty i skarny. Okazy z Pikes Peak w Kolorado (USA) oraz z rejonu Rockport w Massachusetts (USA) są historycznie ważne. Dobrej jakości kryształy znajdowano również w Niemczech (Bellerberg) i we Włoszech (Wezuwiusz).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy fajalitu należy czyścić ostrożnie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wilgotnej szmatki i wody destylowanej, a następnie natychmiast dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Fajalit jest wrażliwy na działanie wilgoci i tlenu, co prowadzi do jego wietrzenia i powstawania rdzawych nalotów (iddingsytu). Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Nie należy go czyścić w myjkach ultradźwiękowych. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze przyspiesza jego rozkład. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie fajalitu w suchym miejscu, najlepiej w zamkniętym klaserze lub pudełku z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym), aby zminimalizować ryzyko wietrzenia. Należy go chronić przed kurzem i gwałtownymi zmianami temperatury.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej