Faujasite-Ca

Wzór chemiczny: (Ca,Na,Mg)₂(Si,Al)₁₂O₂₄·₁₅H₂O

Faujasyt-Ca to rzadki minerał z grupy zeolitów, tworzący charakterystyczne, bezbarwne lub białe kryształy w formie ośmiościanów.

## Charakterystyka Faujasyt-Ca jest uwodnionym glinokrzemianem wapnia, sodu i magnezu, należącym do grupy zeolitów. To rzadki minerał, będący skrajnym, zdominowanym przez wapń, członem szeregu faujasytu. Najczęściej tworzy bardzo dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy o kształcie idealnych ośmiościanów. Zazwyczaj są one niewielkie, osiągając rozmiary od ułamków milimetra do kilku milimetrów. Występują jako bezbarwne lub mlecznobiałe kryształy narosłe w pustkach i szczelinach skał wulkanicznych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo kruchym. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość jest bardzo niska, wynosi około 1.91 g/cm³, co jest typowe dla zeolitów posiadających otwartą, "klatkową" strukturę krystaliczną wypełnioną cząsteczkami wody. ## Barwy i odmiany Faujasyt-Ca jest najczęściej bezbarwny lub biały. Nie tworzy odmian barwnych ani nie posiada nazw handlowych. Wraz z faujasytem-Na (sodowym) i faujasytem-Mg (magnezowym) tworzy grupę faujasytu, w której poszczególne minerały różnią się dominującym kationem. ## Historia i nazwa Nazwa grupy "faujasyt" została nadana w 1842 roku przez Augustina Alexisa Damoura na cześć Barthélemy'ego Faujasa de Saint-Fond (1741-1819), francuskiego geologa i wulkanologa, który jako jeden z pierwszych badał skały wulkaniczne Kaiserstuhl w Niemczech, gdzie minerał ten został odkryty. Przedrostek "-Ca" wskazuje na dominację wapnia w składzie chemicznym tego konkretnego minerału w grupie. ## Zastosowania Naturalny faujasyt-Ca, ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie. Jego syntetyczne odpowiedniki o strukturze faujasytu (znane jako zeolity typu X i Y) są natomiast jednymi z najważniejszych materiałów katalitycznych w przemyśle chemicznym, zwłaszcza w procesach krakingu ropy naftowej.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5-5
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 1.91
Łupliwość: Poor/Indistinct on {111}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną faujasytu-Ca jest jego forma krystalograficzna - niemal zawsze występuje w postaci ostro zakończonych, idealnych ośmiościanów. Inne istotne cechy to bardzo niska gęstość, szklisty połysk oraz typowe środowisko występowania w pęcherzach pogazowych w skałach wulkanicznych. ## Odróżnianie od podobnych Faujasyt-Ca bywa mylony z innymi minerałami tworzącymi ośmiościany. Od spinelu i magnetytu odróżnia go znacznie niższa twardość i gęstość. Od fluorytu, który również tworzy ośmiościany, różni się brakiem doskonałej łupliwości i znacznie niższą gęstością. Od innych zeolitów, takich jak analcym czy chabazyt, można go odróżnić po idealnie ośmiościennej formie kryształów (analcym tworzy dwudziestoczterościany, a chabazyt pseudo-sześciany). ## Formy kryształów Kryształy niemal wyłącznie w formie prostych, regularnych ośmiościanów {111}. Czasami występują zbliźniaczenia zgodne z prawem spinelowym. Kryształy rzadko tworzą większe skupienia, najczęściej występują jako pojedyncze, narosłe osobniki.

Środowisko występowania

## Geneza Faujasyt-Ca jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, krystalizującym w niskich temperaturach. Powstaje w późnych etapach aktywności wulkanicznej, wypełniając pęcherze pogazowe (wezykule) i drobne szczeliny w skałach wulkanicznych, takich jak fonolity, bazalty i tefryty. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami z grupy zeolitów, takimi jak filipsyt, chabazyt, thomsonit i gismondyt. Towarzyszą mu również augit, oliwin, nefelin i kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania faujasytu-Ca jest kompleks wulkaniczny Kaiserstuhl w Badenii-Wirtembergii w Niemczech, szczególnie w lokalizacji Sasbach, która jest jego lokalizacją typową. Okazy znajdowano również w innych miejscach na świecie o podobnej geologii, jednak niemieckie stanowiska pozostają głównym źródłem okazów kolekcjonerskich.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy faujasytu-Ca to te z ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami o szklistym połysku. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - okazy przekraczające kilka milimetrów są rzadkością. Atrakcyjność podnosi estetyczne rozmieszczenie pojedynczych, lśniących ośmiościanów na kontrastującej matrycy skalnej. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy pochodzące z klasycznej lokalizacji w masywie Kaiserstuhl w Niemczech. To stamtąd pochodzą wzorcowe przykłady tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy faujasytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na porowatą strukturę i kruchość, odradza się stosowanie myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie lub całkowite zniszczenie kryształów. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która powoduje gwałtowną dehydratację i zniszczenie jego struktury krystalicznej. Należy unikać kontaktu z kwasami, które go rozpuszczają, a także z amoniakiem. Jest stosunkowo miękki i podatny na zarysowania. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy faujasytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i gwałtownymi zmianami temperatury. Należy unikać długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne.