Fantappièite

Wzór chemiczny: [Na₈₂.₅Ca₃₃K₁₆.₅]Σ=₁₃₂(Si₉₉Al₉₉O₃₉₆)(S₆+O₄)₃₃·₆H₂O

Fantappièit to bardzo rzadki, nowo odkryty minerał z grupy kankrynitu, znaleziony we Włoszech, wyróżniający się złożonym składem chemicznym.

## Charakterystyka Fantappièit jest minerałem o skomplikowanej strukturze i składzie chemicznym, należącym do grupy kankrynitu. Został zidentyfikowany w postaci niewielkich, anhedralnych (nie wykazujących własnych form krystalograficznych) ziaren, o maksymalnym rozmiarze dochodzącym do 0.5 mm. Ziarna te są bezbarwne i przezroczyste, o szklistym połysku. Minerał ten jest kruchy i nie wykazuje fluorescencji w świetle ultrafioletowym. ## Właściwości fizyczne Ze względu na niewielki rozmiar i rzadkość występowania, wiele właściwości fizycznych nie zostało w pełni określonych. Twardość w skali Mohsa szacuje się na około 5. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 2.43 g/cm³. Minerał charakteryzuje się szklistym połyskiem i jest przezroczysty. ## Barwy i odmiany Jak dotąd opisano jedynie bezbarwną formę fantappièitu. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Fantappièit został oficjalnie uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2011 roku (numer IMA2011-048). Jego nazwa honoruje Luigiego Fantappiè (1901–1956), wybitnego włoskiego matematyka. Odkrycia dokonano na próbkach pochodzących z kompleksu wulkanicznego Pitigliano w Toskanii we Włoszech. ## Zastosowania Fantappièit nie ma żadnego zastosowania praktycznego ani komercyjnego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako unikatowego i nowo odkrytego gatunku mineralnego.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 2.43
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja fantappièitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) oraz analiza chemiczna (np. mikrosonda elektronowa). W warunkach kolekcjonerskich rozpoznanie opiera się wyłącznie na etykiecie z potwierdzonej lokalizacji typowej. ## Odróżnianie od podobnych Fantappièit jest wizualnie nieodróżnialny od innych bezbarwnych minerałów z grupy sodalitu i kankrynitu, takich jak afghanit, liottyt czy bystrzyt, z którymi często współwystępuje. Różnice można stwierdzić jedynie na podstawie analizy strukturalnej i chemicznej. ## Formy kryształów Minerał ten tworzy anhedralne, czyli pozbawione własnych ścian, ziarna o nieregularnym kształcie, o wielkości do 0.5 mm. Nie zaobserwowano wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Fantappièit powstaje w warunkach wulkanicznych, w późnych stadiach krystalizacji magmy. Został znaleziony w porowatych, fonolitowych lawach, jako składnik niewielkich geod i pustek skalnych. Jego powstanie wiąże się z działalnością roztworów hydrotermalnych w obrębie skał wulkanicznych bogatych w alkalia. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami z grupy kankrynitu i sodalitu. W lokalizacji typowej znaleziono go w towarzystwie sanidynu, haüynu, liottytu, afghanitu, bystrzytu, andradytu i hematytu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania fantappièitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: kamieniołom Case Collina, położony w obrębie kompleksu wulkanicznego Pitigliano, w prowincji Grosseto, w Toskanii we Włoszech.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał typu "micromount", wartość kolekcjonerska fantappièitu zależy przede wszystkim od potwierdzonej identyfikacji i pochodzenia z lokalizacji typowej. Najbardziej pożądane są okazy, gdzie bezbarwne ziarna fantappièitu są widoczne (choćby pod mikroskopem) i kontrastują z matriks skalnym. Obecność bogatych asocjacji z innymi rzadkimi minerałami, takimi jak liottyt czy afghanit, znacznie podnosi wartość okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest lokalizacja typowa - kamieniołom Case Collina w Pitigliano we Włoszech. Materiał z tego miejsca jest niezwykle trudny do zdobycia.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i kruchość, okazy fantappièitu, zazwyczaj w postaci mikroskopijnych ziaren w skale macierzystej, nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie. Najbezpieczniej jest usuwać kurz za pomocą sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, kwasami i detergentami. Nie należy poddawać okazu działaniu myjek ultradźwiękowych, wysokiej temperatury ani gwałtownych jej zmian. Chronić przed zarysowaniem i uderzeniami. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w specjalistycznym pudełku typu "micromount", z dala od kurzu, wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego. Najlepiej przechowywać je w oryginalnej skale macierzystej, bez prób wyodrębniania pojedynczych ziaren.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej