Fairfieldite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Mn<sup>2+</sup>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·2H<sub>2</sub>O

Fairfieldyt to uwodniony fosforan wapnia i manganu, tworzący przezroczyste do przeświecających kryształy tabliczkowe, często w promienistych agregatach.

## Charakterystyka Fairfieldyt jest uwodnionym fosforanem wapnia i manganu, należącym do grupy fairfieldytu. Minerał ten najczęściej tworzy spłaszczone, tabliczkowe kryształy, które mogą występować pojedynczo, lecz znacznie częściej formują wachlarzowate, promieniste lub sferyczne agregaty. Rzadziej spotyka się go w postaci skupień ziarnistych lub włóknistych. Kryształy bywają prążkowane na powierzchniach. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o szklistym lub perłowym połysku, szczególnie widocznym na płaszczyznach łupliwości. ## Właściwości fizyczne Fairfieldyt charakteryzuje się stosunkowo niewielką twardością, wynoszącą 3,5 w skali Mohsa, co czyni go minerałem miękkim. Jego gęstość waha się od 3,08 do 3,26 g/cm³. Posiada doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co powoduje, że łatwo dzieli się na cienkie blaszki. Przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Typowe barwy fairfieldytu obejmują odcienie od bezbarwnego, przez biały, szarobiały, zielonkawobiały, po bladożółty i jasnobrązowy. Jego barwa jest często związana z zawartością manganu i stopniem jego utlenienia. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1879 roku przez George'a J. Brusha i Edwarda S. Danę. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia – kamieniołomu Branchville w hrabstwie Fairfield w stanie Connecticut, USA. Jest to historycznie ważne stanowisko, znane z występowania wielu rzadkich minerałów fosforanowych w pegmatytach granitowych. ## Zastosowania Fairfieldyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski, poszukiwany ze względu na swoje atrakcyjne formy krystaliczne i rzadkość występowania w dobrze wykształconych okazach.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Biała
Gęstość
3.08 - 3.26
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do Prześwitującego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne fairfieldytu to jego charakterystyczne agregaty – promieniste, wachlarzowate lub sferyczne skupienia tabliczkowych kryształów. Doskonała łupliwość w jednym kierunku, perłowy połysk na płaszczyznach oddzielności oraz stosunkowo niska twardość (około 3,5) są również ważnymi wskazówkami. Występowanie w pegmatytach granitowych w towarzystwie innych fosforanów jest typowe dla tego minerału. ## Odróżnianie od podobnych Fairfieldyt może być mylony z innymi fosforanami o podobnym wyglądzie, takimi jak strengit czy fosfosyderyt, jednak te minerały są zazwyczaj twardsze i nie wykazują tak doskonałej łupliwości. Można go również pomylić z niektórymi zeolitami (np. stilbitem) tworzącymi podobne agregaty, ale zeolity mają inne środowisko powstawania (najczęściej pustki w skałach wulkanicznych) i inne właściwości fizyczne. ## Formy kryształów Kryształy fairfieldytu są zazwyczaj tabliczkowe, spłaszczone zgodnie z płaszczyzną łupliwości. Prawie zawsze występują w formie złożonych agregatów: wachlarzowatych, promienistych, gwiaździstych, sferulitycznych lub w postaci rozet. Rzadziej tworzą skupienia włókniste lub ziarniste.

Środowisko występowania

## Geneza Fairfieldyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach hydrotermalnych lub jako produkt przeobrażenia pierwotnych fosforanów (takich jak tryfylit czy lithiofilit) w złożonych pegmatytach granitowych. Tworzy się w późnych stadiach krystalizacji pegmatytów, często wypełniając niewielkie pustki i szczeliny. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami pegmatytowymi. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: eosphoryt, lithiofilit, tryfylit, hureaulit, strengit, fosfosyderyt, a także kwarc, albit, muskowit i apatyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, z którego pochodzą historyczne okazy, to kamieniołom Branchville w Fairfield, Connecticut, USA. Inne znaczące lokalizacje na świecie to m.in. kopalnia Foote w Karolinie Północnej (USA); Hagendorf w Bawarii (Niemcy); kopalnia Tanco w Manitobie (Kanada); region Mangualde (Portugalia) oraz kopalnia Tip Top w Dakocie Południowej (USA).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste lub wachlarzowate agregaty. Wysoko oceniana jest przezroczystość i czystość kryształów, a także ich wielkość. Okazy, na których fairfieldyt kontrastuje z matrycą skalną lub współwystępuje z innymi rzadkimi fosforanami, są szczególnie poszukiwane. Kolor ma mniejsze znaczenie, chociaż okazy o wyraźnym zabarwieniu (np. zielonkawym) mogą być bardziej atrakcyjne niż bezbarwne lub białe. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą z oryginalnej lokalizacji w Fairfield, Connecticut, USA, i są bardzo cenione. W ostatnich latach na rynku kolekcjonerskim pojawiały się również wysokiej jakości okazy z kopalni Foote w Karolinie Północnej oraz z kopalni Tip Top w Dakocie Południowej.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy fairfieldytu należy czyścić bardzo ostrożnie ze względu na ich miękkość i doskonałą łupliwość. Najbezpieczniejszą metodą jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i unikać długotrwałego moczenia. Okaz należy natychmiast i dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi kwasami i silnymi detergentami, które mogą uszkodzić minerał. Fairfieldyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może prowadzić do jego odwodnienia i zniszczenia struktury. Należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniami ze względu na niską twardość i łatwość, z jaką się dzieli. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów fairfieldytu w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby zapobiec kontaktowi z twardszymi minerałami. Powinny być trzymane w stabilnych warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego, źródeł ciepła i gwałtownych zmian temperatury.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej