Evansite

Wzór chemiczny: Al₃PO₄(OH)₆·₈H₂O

Ewansyt to rzadki, amorficzny fosforan glinu, tworzący szkliste, kuliste lub groniaste skupienia o barwach od bezbarwnej po zielononiebieską.

## Charakterystyka Ewansyt jest uwodnionym fosforanem glinu, który ze względu na brak uporządkowanej struktury wewnętrznej klasyfikowany jest jako mineraloid, a nie minerał w ścisłym tego słowa znaczeniu. Występuje w postaci skupień groniastych, nerkowatych, kulistych lub tworzy naskorupienia i żyłki. Jego wygląd jest często szklisty, przypominający opala lub hialit. Okazy są zazwyczaj niewielkie, a ich powierzchnia bywa gładka lub bąbelkowata (botryoidalna). ## Właściwości fizyczne Jako substancja amorficzna, ewansyt nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy, bardzo podobny do przełamu szkła. Twardość w skali Mohsa jest zmienna i mieści się w zakresie 3-4. Połysk jest typowo szklisty, czasem woskowy lub żywiczny na powierzchniach przełamu. Jest minerałem lekkim, o gęstości około 1.8-2.2 g/cm³. ## Barwy i odmiany Ewansyt może być bezbarwny, biały, żółtawy, zielonkawy, a także niebieski lub niebieskozielony. Barwa często jest blada i delikatna. Nie wyróżnia się nazwanych odmian tego mineraloidu. ## Historia i nazwa Nazwa ewansyt została nadana na cześć Brooke Evansa (1797-1862), brytyjskiego metalurga z Birmingham, który jako pierwszy zwrócił uwagę na ten materiał. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1864 roku przez Davida Forbesa na podstawie okazów znalezionych w kopalni złota w Żelezniku na Słowacji. ## Zastosowania Ewansyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów rzadkich i nietypowych minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5-4
Barwa: Colourless, milk-white, lightly tinted blue, green or yellow at times; brown, reddish-brown, or red due to FeO inclusions; colourless to brown in transmitted light
Połysk: Vitreous
Rysa: White; lightly tinted.
Gęstość: 1.8
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Amorphous

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ewansyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie występowania - szklistych, groniastych lub kulistych agregatach. Kluczowe cechy to również muszlowy przełam, szklisty połysk i stosunkowo niska twardość. Jest lekki w dotyku. Jako substancja amorficzna nie tworzy kryształów. ## Odróżnianie od podobnych Ewansyt bywa mylony z opalem (hialitem), który również jest amorficzny i ma szklisty wygląd. Opal jest jednak twardszy (5.5-6.5). Można go też pomylić z waryscytem lub turkusem, które jednak krystalizują (waryscyt w układzie rombowym, turkus w trójskośnym) i rzadko mają tak wyraźnie szklisty, niemal "mokry" wygląd. Od podobnie wyglądającego hemimorfitu odróżnia go brak reakcji z kwasem solnym.

Środowisko występowania

## Geneza Ewansyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach wietrzenia skał bogatych w glin, w obecności roztworów zasobnych w fosforany. Często tworzy się w pobliżu złóż węgla, w łupkach ilastych, a także jako produkt procesów hydrotermalnych niskich temperatur. Może również powstawać w jaskiniach w wyniku reakcji guana nietoperzy z minerałami ilastymi. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami takimi jak waryscyt, limonit, allofan, gibbsyt, wavellit i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to typowa lokalizacja w Żelezniku na Słowacji, a także Gold-Chrome w Zimbabwe, gdzie znajdowano piękne niebieskie okazy. Występuje również w rejonie Moab w stanie Utah (USA), w Boliwii oraz w Ladispoli we Włoszech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy o intensywnej, niebieskiej lub zielononiebieskiej barwie, przypominającej turkus. Ważna jest forma - dobrze wykształcone, kuliste lub groniaste agregaty o silnym, szklistym połysku są bardziej pożądane niż bezpostaciowe naskorupienia. Wielkość skupień i brak uszkodzeń mechanicznych również znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą historyczne okazy z Żeleznika na Słowacji. Bardzo wysoko cenione są również intensywnie niebieskie ewansyty z kopalni Gold-Chrome w Zimbabwe, które są uważane za najlepsze na świecie pod względem koloru.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ewansytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia, ponieważ jest to minerał uwodniony i może ulec zmianom. Należy go natychmiast dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać wszelkich kwasów i silnych detergentów. Ewansyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego odwodnienie, prowadzące do spękania i utraty połysku. Nie należy go również wystawiać na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, które mogą powodować blaknięcie koloru. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i gwałtownych zmian temperatury. Ze względu na niską twardość, powinien być przechowywany osobno, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały.