Enargite
Wzór chemiczny: Cu₃AsS₄
Enargit to siarczek miedzi i arsenu, charakteryzujący się ciemnym, metalicznym połyskiem i podłużnie prążkowanymi, niemal czarnymi kryształami.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3
- Barwa
- Greyish-black to black, grey/rose-brown in reflected light.
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Black.
- Gęstość
- 4.4
- Łupliwość
- Perfect on {110}, imperfect on {100} and {010}, indistinct {001}.
- Przełam
- Irregular/Uneven
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Orthorhombic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Enargit można rozpoznać po jego stalowoszarej do czarnej barwie, metalicznym połysku i charakterystycznych, podłużnie prążkowanych kryształach o przekroju zbliżonym do kwadratu. Ważną cechą diagnostyczną jest doskonała łupliwość pryzmatyczna. Rysa jest czarna. Minerał jest też stosunkowo miękki (twardość 3 w skali Mohsa). ## Odróżnianie od podobnych Enargit bywa mylony z innymi ciemnymi, metalicznymi siarczkami. Od sfalerytu odróżnia go forma kryształów i doskonała łupliwość (sfaleryt ma łupliwość sześcianową). Od stibnitu różni się twardością (stibnit jest znacznie bardziej miękki, 2) i formą kryształów. Od tennantytu i tetraedrytu, z którymi często współwystępuje, odróżnia go rombowy układ krystalograficzny i pryzmatyczny pokrój (tennantyt i tetraedryt krystalizują w układzie regularnym, tworząc tetraedry). ## Formy kryształów Kryształy enargitu są zazwyczaj słupkowe lub tabliczkowe, często o niemal kwadratowym przekroju. Charakterystyczne są dla nich pionowe prążkowania na ścianach słupa. Występuje także w skupieniach ziarnistych, masywnych, promienistych lub kolumnowych.
Środowisko występowania
## Geneza Enargit jest minerałem hydrotermalnym średnich i wysokich temperatur. Powstaje w żyłach kruszcowych oraz w złożach porfirowych miedzi. Jest typowym minerałem dla zaawansowanego etapu krzepnięcia magmy w systemach wulkaniczno-plutonicznych, często w strefach o wysokiej aktywności siarki (tzw. high-sulfidation epithermal deposits). ## Asocjacje mineralne Enargit często współwystępuje z innymi siarczkami i siarkosolami miedzi i arsenu. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą: piryt, chalkopiryt, bornit, tennantyt, tetraedryt, kowelin, luzonit, sfaleryt, galena, a także baryt i kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne lokalizacje enargitu na świecie to Butte w Montanie (USA), gdzie znajdowano duże ilości tego minerału. Piękne okazy pochodzą również z kopalni Quiruvilca i Pasto Bueno w Peru. Inne znaczące stanowiska to Bingham Canyon w Utah (USA), Chuquicamata w Chile, Tsumeb w Namibii, Bor w Serbii oraz Mankayan na Filipinach.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o silnym, metalicznym połysku. Duże, pojedyncze kryształy lub atrakcyjne grupy krystaliczne na matrycy (najczęściej kwarcowej lub pirytowej) osiągają najwyższe ceny. Ważny jest brak uszkodzeń, zwłaszcza na krawędziach i wierzchołkach kruchych kryształów. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji, jak Butte, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Peruwiańskie kopalnie, zwłaszcza w rejonie Huaron i Quiruvilca, dostarczają obecnie na rynek kolekcjonerski wiele znakomitych okazów enargitu, często w asocjacji z pirytem lub kwarcem. Historycznie, za najlepsze na świecie uchodziły okazy z Butte w Montanie, USA, które dziś są już klasykami i rzadkością na rynku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy enargitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Jeśli konieczne jest mycie, należy użyć niewielkiej ilości wody destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Enargit jest wrażliwy na działanie kwasów i silnych chemikaliów. Długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do jego powolnego utleniania i powstawania wtórnych minerałów arsenu i miedzi, co niszczy powierzchnię kryształów. Należy unikać nagłych zmian temperatury i bezpośredniego światła słonecznego, które może powodować blaknięcie lub zmiany na powierzchni. ## Przechowywanie Okazy enargitu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych pojemnikach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i wilgocią. Ze względu na jego kruchość, należy unikać umieszczania go w kontakcie z twardszymi minerałami, które mogłyby go porysować. Z uwagi na zawartość arsenu, po kontakcie z minerałem zaleca się umycie rąk.