Emmonsite

Wzór chemiczny: Fe₃+₂(Te₄+O₃)₃·₂H₂O

Emmonsyt to rzadki telluryn żelaza, tworzący charakterystyczne, drobne kryształy i naloty o intensywnie żółtozielonej barwie.

## Charakterystyka Emmonsyt jest uwodnionym tellurynem żelaza, występującym w strefach utleniania złóż kruszcowych bogatych w tellur. Tworzy skupienia drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które często układają się w formy promieniste, rozetowe lub sferolityczne. Spotykany jest również w postaci ziemistych lub proszkowych nalotów i naskorupień na skale macierzystej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest żywy, jaskrawy, żółtozielony do zielonkawożółtego kolor. ## Właściwości fizyczne Kryształy emmonsytu są bardzo małe i kruche. Minerał wykazuje połysk szklisty, a na powierzchniach przełamu może być matowy lub ziemisty. Jest minerałem stosunkowo miękkim i lekkim, o gęstości wynoszącej około 4.5 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego, chociaż w skupieniach ziemistych wydaje się nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Dominującą i właściwie jedyną barwą emmonsytu jest intensywnie żółtozielona, w różnych odcieniach. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1885 roku przez Whitfielda Hillebranda. Nazwa "emmonsyt" została nadana na cześć Samuela Franklina Emmonsa (1841-1911), amerykańskiego geologa ekonomicznego pracującego dla United States Geological Survey, który badał złoża, z których pochodziły pierwsze próbki minerału (Tombstone w Arizonie, USA). ## Zastosowania Emmonsyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki i estetyczny minerał wtórny.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Vitreous
Rysa: Pale greenish yellow
Gęstość: 4.5
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną emmonsytu jest jego charakterystyczna, jaskrawa, żółtozielona barwa oraz forma występowania - najczęściej w postaci drobnych, igiełkowych kryształów tworzących promieniste agregaty, rozetki lub naskorupienia. Występowanie w strefach utleniania złóż tellurowych jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Emmonsyt bywa mylony z innymi wtórnymi minerałami telluru o podobnej barwie, takimi jak mackayit (zwykle bardziej zielony, inne kryształy) czy poughit (bardziej żółty, inny pokrój). Odróżnienie go od tych minerałów bez zaawansowanych badań (np. XRD) bywa bardzo trudne lub niemożliwe, zwłaszcza w przypadku mikroskopijnych okazów. ## Formy kryształów Emmonsyt krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy, często o przekroju rombowym. Kryształy te rzadko występują pojedynczo, zazwyczaj łączą się w promieniste, gwiaździste lub sferolityczne agregaty. Często spotyka się go także w formie cienkich naskorupień i nalotów.

Środowisko występowania

## Geneza Emmonsyt jest minerałem wtórnym, powstającym wyłącznie w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż kruszcowych bogatych w tellurki. Tworzy się w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia w wyniku wietrzenia pierwotnych minerałów telluru (np. tellurobizmutytu, altaitu, hessytu) w obecności minerałów żelaza (np. pirytu). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi produktami utleniania tellurków. Typowe minerały towarzyszące to: tellur rodzimy, mackayit, poughit, rodalquilarit, a także kwarc, baryt, hematyt, goethyt i różne siarczany żelaza. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje emmonsytu to kopalnie w rejonie Tombstone w hrabstwie Cochise, Arizona, USA (miejsce odkrycia). Znany jest również z kopalni El Plomo w Hondurasie; Moctezuma w Meksyku; kopalni Delamar w hrabstwie Lincoln, Nevada, USA; a także z kopalni Kankberg w Szwecji i złoża Kochbulak w Uzbekistanie.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty. Intensywność i czystość żółtozielonej barwy znacząco podnosi wartość okazu. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. Ze względu na mikroskopijny charakter większości kryształów, okazy z kryształami widocznymi gołym okiem są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z historycznych lokalizacji w Tombstone w Arizonie (USA) oraz z kopalni w Moctezuma (Sonora, Meksyk). Okazy z tych miejsc, zwłaszcza te pozyskane w XIX i na początku XX wieku, osiągają wysokie ceny i są ozdobą zaawansowanych kolekcji minerałów systematycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy emmonsytu są niezwykle delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Jeśli jest to konieczne, można użyć bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia luźnego kurzu. Zdecydowanie odradza się czyszczenie na mokro, a zwłaszcza używanie myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami, które mogą uszkodzić lub rozpuścić drobne kryształy. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy, uderzenia i ścieranie. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i nagłymi jej zmianami. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamykanym pudełku typu "micromount", które chroni je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią. Nie należy wystawiać go na bezpośrednie działanie światła słonecznego, chociaż nie jest znana jego szczególna wrażliwość na światło.