Ellisite

Wzór chemiczny: Tl<sup>1+</sup><sub>3</sub>As<sup>3+</sup>S<sup>2-</sup><sub>3</sub>

Ellisyt to rzadki siarkosól talu i arsenu, tworzący drobne, metalicznie błyszczące kryształy o ciemnoszarej barwie.

## Charakterystyka Ellisyt jest rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, składającym się z talu, arsenu i siarki. Występuje w formie bardzo małych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, rzadko przekraczających 1 mm długości. Zazwyczaj tworzy skupienia ziarniste lub występuje jako wrostki w innych minerałach, głównie w realgarze. Ma metaliczny połysk i ciemnoszarą do czarnej barwy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2, a gęstość jest wysoka i wynosi 7,09 g/cm³. Wykazuje czerwoną wewnętrzną refleksję, widoczną na cienkich krawędziach lub w silnym świetle. ## Barwy i odmiany Ellisyt jest minerałem o stałej barwie, od ciemnoszarej do czarnej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje dr. Alberta J. Ellisa (1913–1969), chemika z U.S. Geological Survey, który specjalizował się w badaniach systemów hydrotermalnych. Ellisyt został po raz pierwszy opisany w 1965 roku na podstawie materiału znalezionego w złożu Carlin w hrabstwie Eureka, w stanie Nevada (USA). ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, ellisyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czerwono-brązowa
Gęstość
7.09
Łupliwość
Dobra na {1011}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja ellisytu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa ze względu na jego niewielkie rozmiary i podobieństwo do innych siarkosoli. Kluczowe cechy to bardzo wysoka gęstość, niska twardość, metaliczny połysk i występowanie w asocjacji z realgarem, lorandytem i innymi minerałami talu. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Ellisyt można pomylić z innymi rzadkimi siarkosolami talu, takimi jak lorandyt, weissbergit czy carlinit. Lorandyt ma podobny skład, ale krystalizuje w układzie jednoskośnym i ma karminowoczerwoną barwę. Weissbergit również krystalizuje w układzie trójskośnym, ale zawiera antymon zamiast arsenu. Odróżnienie bez specjalistycznego sprzętu jest niemożliwe. ## Formy kryształów Kryształy ellisytu są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju tabliczkowym lub krótkopryzmatycznym. Często występują jako nieregularne ziarna lub agregaty ziaren wrośnięte w realgar.

Środowisko występowania

## Geneza Ellisyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego niskich temperatur. Powstaje w wyniku wytrącania się z roztworów bogatych w tal, arsen i siarkę. Typowym środowiskiem jego występowania są złoża złota typu Carlin, gdzie jest związany z dekarbonatyzacją i sylifikacją skał osadowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami talu i siarczkami arsenu. Najczęściej towarzyszą mu realgar, aurypigment, lorandyt, weissbergit, carlinit, getchellit, a także piryt, markasyt, kwarc i kalcyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania ellisytu jest złoże złota Carlin w hrabstwie Eureka w Nevadzie, USA. Został również zidentyfikowany w złożu Allchar w Macedonii Północnej, które jest znane z występowania wielu rzadkich minerałów talu.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów ellisytu jest oceniana przede wszystkim na podstawie obecności dobrze wykształconych, choćby mikroskopijnych, kryształów. Ze względu na ekstremalną rzadkość, każdy potwierdzony analitycznie okaz jest cenny. Najbardziej pożądane są te, na których kryształy są wyraźnie widoczne, mają dobry połysk i są osadzone na kontrastującym podłożu, na przykład w towarzystwie czerwonego realgaru. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość okazów kolekcjonerskich pochodzi z lokalizacji typowej - złoża Carlin w Nevadzie, USA. Okazy z Allchar w Macedonii Północnej są jeszcze rzadsze na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ellisytu są niezwykle delikatne i małe. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi środkami chemicznymi, które mogą reagować z siarczkami. Minerał jest wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne ze względu na niską twardość. Tal zawarty w składzie jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pojemnikach (np. typu micromount), aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Przechowywać z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej