Elbrusite

Wzór chemiczny: Ca₃(Zr₄+₁.₅U₆+₀.₅)Fe₃+₃O₁₂

Elbrusyt to rzadki, czarny minerał z grupy granatów, będący złożonym tlenkiem cyrkonu, uranu, wapnia i żelaza, odkryty w Kabardo-Bałkarii.

## Charakterystyka Elbrusyt jest minerałem należącym do supergrupy granatów. Tworzy niewielkie, pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy o wielkości dochodzącej do 0,25 mm, najczęściej w formie dwunastościanu rombowego. Zazwyczaj występuje jako wrostki w innych minerałach, głównie w pirotynie. Jest nieprzezroczysty i ma czarną barwę. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 6,5-7 w skali Mohsa i gęstością obliczoną na 4,83 g/cm³. Ma czarną rysę i metaliczny połysk. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. Ze względu na zawartość uranu jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Barwy i odmiany Elbrusyt występuje wyłącznie w kolorze czarnym. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od góry Elbrus, najwyższego szczytu w paśmie Kaukazu, w pobliżu którego znajduje się miejsce jego odkrycia. Został zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2009 roku (IMA2009-034). Opisali go rosyjscy naukowcy, w tym Irina O. Galuskina i Evgeny V. Galuskin. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, elbrusyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6.5-7
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 4.83
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja elbrusytu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD), ze względu na jego mikroskopijny rozmiar i występowanie w postaci wrostków. Cechą charakterystyczną jest jego skład chemiczny, bogaty w cyrkon, uran, wapń i żelazo. Silna radioaktywność jest kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi czarnymi, nieprzezroczystymi minerałami z grupy granatów, takimi jak schorlomit czy andradyt, a także z uraninitem. Odróżnienie wymaga analizy chemicznej, która wykaże unikalną kombinację cyrkonu i uranu w strukturze granatu. Uraninit ma inny skład (UO₂) i krystalizuje w odmienny sposób. ## Formy kryształów Elbrusyt tworzy izolowane, dobrze uformowane, izometryczne kryształy, głównie w postaci dwunastościanu rombowego {110}.

Środowisko występowania

## Geneza Elbrusyt powstaje w warunkach hydrotermalnych, w skarnach wapiennych powstałych na kontakcie skał węglanowych z intruzjami syenitowymi. Występuje w strefach metasomatycznych, gdzie gorące, bogate w minerały roztwory reagują ze skałami otoczenia. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z lakargitem, kerimasytem, kimzeyitem, schorlomitem, andradytem, perowskitem, monticellitem, kalcytem, fluorytem, pirotynem, chalkopirytem i galeną. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania elbrusytu na świecie (lokalizacja typowa) jest złoże w górnym biegu rzeki Chegem, w kalderze Chegem, w Kabardo-Bałkarii na Północnym Kaukazie w Rosji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu elbrusytu jest determinowana przez wielkość i stopień wykształcenia jego mikroskopijnych kryształów. Najbardziej pożądane są okazy, w których kryształy elbrusytu są wyraźnie widoczne (pod mikroskopem) na tle kontrastującej matrycy, na przykład w kalcycie. Kluczowa jest również pewność identyfikacji minerału, potwierdzona analizą. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów elbrusytu jest jego lokalizacja typowa w Kabardo-Bałkarii w Rosji. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z elbrusytem, ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów i ich występowanie jako inkluzje, generalnie nie wymagają czyszczenia. Jeśli jest to konieczne, należy używać wyłącznie sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Elbrusyt jest minerałem silnie radioaktywnym. Należy bezwzględnie unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu i przechowywać go z dala od miejsc stałego przebywania ludzi. Nie należy go obrabiać mechanicznie (ciąć, szlifować), aby uniknąć wdychania radioaktywnego pyłu. Należy chronić go przed chemikaliami i ultradźwiękami. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w specjalistycznych, ołowianych pojemnikach przeznaczonych dla minerałów radioaktywnych, z wyraźnym oznaczeniem o radioaktywności. Pojemnik powinien być szczelnie zamknięty i umieszczony w miejscu z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie (np. dymny kwarc, ametyst).

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej