Ekebergite

Wzór chemiczny: Th<sup>4+</sup>Fe<sup>2+</sup>Nb<sup>5+</sup><sub>2</sub>O<sub>8</sub>

Ekebergit jest zdyskwalifikowaną nazwą dla odmiany skapolitu, która nie jest już uznawana za odrębny gatunek mineralny.

## Charakterystyka Ekebergit to historyczna nazwa, która była używana do opisania niektórych odmian minerałów z grupy skapolitu. Nie jest to już uznawany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) odrębny gatunek minerału. Okazy historycznie określane jako ekebergit są w rzeczywistości skapolitami, najczęściej z szeregu izomorficznego marialit-mejonit. Wygląd tych okazów jest typowy dla skapolitu - tworzą one pryzmatyczne kryształy, często o pokroju słupkowym lub tabliczkowym, a także skupienia ziarniste i masywne. ## Właściwości fizyczne Jako że ekebergit jest skapolitem, jego właściwości fizyczne są tożsame z właściwościami skapolitu. Twardość w skali Mohsa wynosi od 5 do 6. Połysk jest szklisty, a na powierzchniach przełamu może być żywiczny. Minerał jest zazwyczaj przeświecający do nieprzezroczystego. Gęstość waha się w zależności od składu chemicznego w szeregu marialit-mejonit, zwykle w granicach 2.5-2.8 g/cm³. ## Barwy i odmiany Okazy historycznie nazywane ekebergitem miały najczęściej barwę białą, szarą, zielonkawą lub żółtawą. Nazwa ta nie odnosiła się do konkretnej odmiany barwnej, lecz była synonimem dla skapolitu z określonych lokalizacji, zwłaszcza ze Skandynawii. ## Historia i nazwa Nazwa "ekebergit" została wprowadzona w 1832 roku przez Jönsa Jacoba Berzeliusa na cześć szwedzkiego chemika Andersa Gustafa Ekeberga, odkrywcy tantalu. Nazwa ta odnosiła się do materiału pochodzącego z Norwegii i Szwecji. W późniejszych latach, wraz z rozwojem technik analitycznych, stwierdzono, że ekebergit jest w rzeczywistości skapolitem, co doprowadziło do dyskredytacji tej nazwy jako odrębnego gatunku mineralnego.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
2.5-2.8
Łupliwość
Dobra wg {100} i {110}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Przezroczysty do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Jako skapolit, ekebergit charakteryzuje się pryzmatycznymi kryształami o kwadratowym lub ośmiokątnym przekroju. Często wykazuje fluorescencję w świetle ultrafioletowym, zwykle w odcieniach żółtych, pomarańczowych lub różowych. Twardość (5-6) i charakterystyczny szklisty połysk są również pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Skapolit bywa mylony z kwarcem, feldspatami czy berylem. Od kwarcu odróżnia go niższa twardość i obecność łupliwości. Od feldspatów różni się kwadratowym przekrojem kryształów (feldspaty mają przekrój prostokątny lub rombowy). W odróżnieniu od berylu, skapolit jest zazwyczaj mniej twardy i często fluoryzuje. ## Formy kryształów Skapolit tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często zakończone bipiramidami. Występuje również w formie skupień pręcikowych, ziarnistych oraz zbitych mas.

Środowisko występowania

## Geneza Skapolity (w tym okazy dawniej zwane ekebergitem) są typowymi minerałami metamorficznymi. Powstają w wyniku metamorfizmu regionalnego i kontaktowego skał bogatych w wapń, takich jak wapienie, margle i łupki ilaste. Występują również w skarnach, gnejsach, amfibolitach oraz jako produkt hydrotermalnych alteracji plagioklazów w skałach magmowych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z takimi minerałami jak kalcyt, diopsyd, wezuwian, granaty (głównie grossular i andradyt), epidot, tytanit i plagioklazy. ## Lokalizacje Historyczne okazy ekebergitu pochodziły głównie z lokalizacji w Norwegii (okolice Arendal) i Szwecji. Jako skapolit, minerał ten jest szeroko rozpowszechniony na świecie, a znane stanowiska obejmują m.in. Kanadę (Quebec, Ontario), USA (Nowy Jork, Massachusetts), Brazylię, Madagaskar, Tanzanię i Birmę.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako że "ekebergit" to historyczna nazwa skapolitu, kryteria oceny są tożsame z kryteriami dla skapolitu. Najbardziej cenione są dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy o intensywnej barwie (zwłaszcza żółtej, fioletowej lub różowej). Ważna jest również wielkość kryształów, brak uszkodzeń oraz estetyczne połączenie z innymi minerałami (matryca). Okazy wykazujące silną fluorescencję lub efekt kociego oka są dodatkowo poszukiwane.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy skapolitu (dawniej ekebergitu) można czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła i przy użyciu miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić okazy z wewnętrznymi spękaniami. ## Czego unikać Skapolit jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, dlatego należy unikać kontaktu z chemikaliami. Nie powinien być również poddawany gwałtownym zmianom temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących światła czy wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej