Ekanite
Wzór chemiczny: Ca₂Th⁴⁺Si₈O₂₀
Ekanit to rzadki, naturalnie radioaktywny minerał z grupy krzemianów, ceniony przez kolekcjonerów za zieloną barwę i zjawisko metamiktyzacji.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 4.5
- Barwa
- Green in various shades, straw-yellow, dark red, colourless
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 2.95
- Łupliwość
- Distinct on {101}, indistinct on {001}
- Przełam
- Irregular/Uneven
- Przezroczystość
- Transparent to translucent
- Układ krystaliczny
- Tetragonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną ekanitu jest jego silna radioaktywność, łatwo wykrywalna za pomocą licznika Geigera. Wizualnie często przypomina zielone lub brązowe szkliwo. W formie krystalicznej charakteryzuje się tetragonalną symetrią. Zielona barwa w połączeniu z wysoką radioaktywnością jest niemal jednoznaczna dla tego minerału. ## Odróżnianie od podobnych Ekanit można pomylić z innymi zielonymi, metamiktycznymi minerałami zawierającymi tor lub uran, takimi jak toryt czy cyrkon. Odróżnienie wymaga specjalistycznych badań, ale bardzo silna radioaktywność ekanitu jest dobrym wskaźnikiem. Może być również mylony z obsydianem lub mołdawitem, jednak te nie są radioaktywne. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Jeśli występują, przyjmują formę tetragonalnych, tabliczkowych lub krótkosłupkowych kryształów. Najczęściej spotyka się go w postaci nieregularnych, obtoczonych bryłek i fragmentów w osadach aluwialnych (kamienie szlachetne z dna rzeki).
Środowisko występowania
## Geneza Ekanit jest minerałem pochodzenia metamorficznego lub magmowego. Powstaje w skarnach, syenitach i związanych z nimi pegmatytach. Pierwotne złoża znajdują się w skałach bogatych w wapń, krzemionkę i tor. Większość okazów, zwłaszcza ze Sri Lanki, pochodzi ze złóż wtórnych (aluwialnych), gdzie minerał został zgromadzony w osadach rzecznych po zwietrzeniu skały macierzystej. ## Asocjacje mineralne Minerałom towarzyszącym w skałach macierzystych (syenitach) są m.in. diopsyd, skapolit, tytanit, apatyt i fluoryt. W złożach aluwialnych występuje razem z innymi ciężkimi i odpornymi minerałami, takimi jak cyrkon, korund (szafir, rubin) i spinel. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania ekanitu jest Sri Lanka, zwłaszcza w rejonie Ratnapura, gdzie znajduje się go w osadach rzecznych. Inne znaczące lokalizacje to Mont-Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada), gdzie znaleziono dobrze wykształcone kryształy, oraz Góry Sajan we wschodniej Syberii (Rosja).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy o intensywnej, szmaragdowozielonej barwie i dobrej przezroczystości. Wyjątkowo poszukiwane są rzadkie, dobrze wykształcone kryształy, zwłaszcza z kanadyjskiej lokalizacji Mont-Saint-Hilaire. W przypadku okazów ze Sri Lanki liczy się rozmiar i jakość obtoczonych bryłek. Okazy wykazujące asteryzm (efekt gwiazdy) po oszlifowaniu są rarytasem. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy, zwłaszcza te o jakości gemmologicznej, pochodzą z osadów rzecznych dystryktu Ratnapura na Sri Lance. Z kolei za najlepsze pod względem krystalograficznym uchodzą okazy z kamieniołomu Poudrette na Mont-Saint-Hilaire w Kanadzie.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy ekanitu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Ekanit jest silnie radioaktywny z powodu wysokiej zawartości toru. Należy bezwzględnie unikać długotrwałego, bliskiego kontaktu z minerałem. Nie wolno go nosić bezpośrednio przy ciele. Należy unikać wdychania pyłu powstającego podczas ewentualnej obróbki. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uderzenia oraz zmiany temperatury. ## Przechowywanie Ekanit musi być przechowywany z zachowaniem zasad ochrony radiologicznej. Zaleca się trzymanie go w osobnym, ołowianym lub wykonanym z grubego szkła pojemniku, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie. Pojemnik powinien być wyraźnie oznakowany jako materiał radioaktywny. Należy go przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci i osób nieświadomych zagrożenia.