Edscottite

Wzór chemiczny: Fe<sub>5</sub>C<sub>2</sub>

Edscottite to ekstremalnie rzadki minerał węgliku żelaza, odkryty w meteorycie żelaznym Wedderburn.

## Charakterystyka Edscottite jest minerałem węgliku żelaza, który występuje w postaci mikroskopijnych wrostków w meteorytach żelaznych. Nie tworzy makroskopowych kryształów, a jego obserwacja wymaga specjalistycznego sprzętu, takiego jak mikroskop elektronowy. Występuje jako cienkie, listewkowate przerosty (lamele) w obrębie innych minerałów metalicznych, głównie tenitu. Posiada typowy metaliczny wygląd o srebrzystobiałej barwie. ## Właściwości fizyczne Jako składnik stopów żelaza, edscottite charakteryzuje się metalicznym połyskiem i jest całkowicie nieprzezroczysty. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 7.68 g/cm³. Ze względu na mikroskopijną wielkość wystąpień, wiele jego właściwości fizycznych, jak twardość czy przełam, nie zostało bezpośrednio zmierzonych dla naturalnego materiału. ## Barwy i odmiany Minerał ma barwę srebrzystobiałą do stalowoszarej. Nie wyróżnia się żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Edwarda (Eda) R. D. Scotta, pioniera badań nad meteorytami z University of Hawaiʻi, za jego wkład w tę dziedzinę. Edscottite został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2019 roku. Co interesujące, jego syntetyczny odpowiednik był znany od dawna jako jeden z produktów ubocznych w procesach hutniczych i wytapiania stali, jednak jego naturalne występowanie potwierdzono dopiero po analizie meteorytu Wedderburn, znalezionego w Australii w 1951 roku. ## Zastosowania Naturalny edscottite nie ma żadnych zastosowań przemysłowych z powodu swojej ekstremalnej rzadkości. Ma wyłącznie znaczenie naukowe, dostarczając informacji o procesach zachodzących we wnętrzach planetozymali w początkach Układu Słonecznego. Jego syntetyczny odpowiednik jest ważnym składnikiem strukturalnym w niektórych rodzajach stali.

Właściwości

Połysk
Metallic
Rysa
Grey
Gęstość
7.68
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja edscottitu jest niemożliwa gołym okiem ani za pomocą podstawowych testów. Wymaga zaawansowanych technik analitycznych, takich jak skaningowa mikroskopia elektronowa (SEM) z mikroanalizą rentgenowską (EDS/WDS) oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD), w celu potwierdzenia jego unikalnego składu chemicznego (Fe₅C₂) i struktury krystalicznej. ## Odróżnianie od podobnych Edscottite występuje w zrostach z innymi minerałami meteorytów żelaznych, takimi jak kamacyt (Fe,Ni), tenit (Ni,Fe) i cohenit (Fe₃C). Cohenit jest innym węglikiem żelaza i wizualnie jest nie do odróżnienia. Różnica polega na innym stosunku atomów żelaza do węgla, co można stwierdzić jedynie metodami analitycznymi. ## Formy kryształów Minerał tworzy mikroskopijne, wydłużone, listewkowate lub igiełkowate wrostki (lamele) zorientowane krystalograficznie w obrębie kryształów tenitu. Szerokość tych form rzadko przekracza kilka mikrometrów.

Środowisko występowania

## Geneza Edscottite powstaje w warunkach ekstremalnie wolnego stygnięcia metalicznego jądra planetozymali lub dużej asteroidy. Tworzy się w fazie stałej w wyniku przemiany (rozpadu) bogatego w nikiel tenitu podczas ochładzania w tempie kilku stopni Celsjusza na milion lat. Te warunki nie występują na Ziemi w sposób naturalny. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z typowymi składnikami meteorytów żelaznych, takimi jak kamacyt, tenit, cohenit, schreibersyt i troilit. ## Lokalizacje Stanowisko typowe to meteoryt Wedderburn, znaleziony w 1951 roku w pobliżu Wedderburn, Wiktoria, w Australii. Od tego czasu zidentyfikowano go także w innych meteorytach żelaznych, między innymi w dużym meteorycie El Ali znalezionym w Somalii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość kolekcjonerska w przypadku edscottitu nie dotyczy samego minerału, którego nie da się wyizolować, lecz okazu meteorytu, w którym został on zidentyfikowany. Wartość ma przede wszystkim potwierdzenie naukowe obecności tego minerału w danym okazie. Dla kolekcjonerów meteorytów, posiadanie fragmentu, w którym zidentyfikowano tak rzadki minerał, stanowi o jego wyjątkowej wartości naukowej i historycznej. ## Popularne stanowiska Okazy, w których potwierdzono obecność edscottitu, pochodzą z konkretnych znalezisk meteorytów. Najbardziej znane to meteoryt Wedderburn (Australia) oraz El Ali (Somalia). Nie są to lokalizacje w sensie kopalni, a jedynie miejsca znalezienia tych unikatowych obiektów kosmicznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy (meteoryty) zawierające edscottite są ekstremalnie wrażliwe na wilgoć. Czyszczenie powinno być ograniczone do metod suchych, takich jak użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą i roztworami chemicznymi. ## Czego unikać Największym zagrożeniem jest wilgoć z powietrza, która prowadzi do szybkiej korozji (rdzewienia) minerałów żelaznych w meteorycie. Należy unikać przechowywania okazu w wilgotnych pomieszczeniach, jak piwnice, oraz gwałtownych zmian temperatury, które mogą powodować kondensację pary wodnej. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie w szczelnym, suchym pojemniku, najlepiej z dodatkiem środka osuszającego (desykantu), takiego jak żel krzemionkowy (silica gel). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie z kontrolowaną wilgotnością.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej