Edenharterite

Wzór chemiczny: Tl<sup>1+</sup>Pb<sup>2+</sup>As<sup>3+</sup><sub>3</sub>S<sup>2-</sup><sub>6</sub>

Edenharyt to rzadki siarkosól ołowiu, talu i arsenu, tworzący igiełkowe kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Edenharyt jest rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, składającym się z ołowiu, talu i arsenu. Występuje w formie bardzo małych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często tworzą splątane agregaty lub promieniste skupienia. Minerał charakteryzuje się czarną barwą i metalicznym połyskiem, co nadaje mu wygląd podobny do innych siarkosoli. ## Właściwości fizyczne Edenharyt jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości w skali Mohsa wynoszącej około 2.5. Jest nieprzezroczysty i posiada metaliczny połysk. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 5.6 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest jednorodny pod względem barwy i występuje wyłącznie w kolorze czarnym. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Edenharyt został odkryty w kamieniołomie Lengenbach w dolinie Binn (Binntal) w Szwajcarii, miejscu znanym z występowania unikalnych siarkosoli. Opisany został w 1991 roku przez J. Pasia i E.J. Graesera. Nazwa minerału honoruje Andreasa Edenhartera (ur. 1944), austriackiego chemika-krystalografa z Uniwersytetu w Getyndze, za jego wkład w badanie syntetycznych siarkosoli. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, edenharyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów systematycznych i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czerwonobrązowa
Gęstość
5.59
Łupliwość
Doskonała wzdłuż {010}
Przełam
Nieregularny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja edenharytu jest niezwykle trudna bez zaawansowanych metod analitycznych. Wizualnie jest to czarny, metaliczny minerał tworzący drobne, igiełkowe kryształy. Kluczowe dla rozpoznania jest miejsce występowania (kamieniołom Lengenbach) oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi siarkosolami. Pewna identyfikacja wymaga analizy chemicznej (EDS) i rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Edenharyt jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia gołym okiem od wielu innych siarkosoli występujących w tej samej lokalizacji, takich jak hutchinsonit, wallisit, imhofit czy sartoryt. Wszystkie tworzą podobne, ciemne, metaliczne kryształy. Różnice można stwierdzić jedynie na podstawie analizy składu chemicznego i struktury krystalicznej. ## Formy kryształów Edenharyt tworzy wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy, często wykazujące prążkowanie wzdłuż osi wydłużenia. Kryształy te zazwyczaj występują jako splątane, wełniste agregaty lub niewielkie, promieniste skupienia narastające na innych minerałach, głównie na dolomicie.

Środowisko występowania

## Geneza Edenharyt powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych w złożach metamorficznych. W typowej lokalizacji, kamieniołomie Lengenbach, krystalizuje w szczelinach i niewielkich pustkach w obrębie dolomitowych marmurów (tzw. "Dolomit Bündnerschiefer"). Uważa się, że źródłem arsenu, talu, ołowiu i siarki były roztwory hydrotermalne związane z alpejskimi procesami metamorficznymi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z bogatym zespołem innych rzadkich siarkosoli arsenu, ołowiu i talu. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą: realgar, aurypigment, hutchinsonit, hatchyt, wallisit, sartoryt, baumhaueryt, rathyt, a także dolomit, na którym najczęściej krystalizuje. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania edenharytu na świecie jest kamieniołom Lengenbach w dolinie Binn (Binntal), w kantonie Valais w Szwajcarii. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów edenharytu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i wykształcenia kryształów w agregacie. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie widocznymi, choć wciąż mikroskopijnymi, igiełkowymi kryształami tworzącymi gęste skupienia. Kontrast z jasnym podłożem (zazwyczaj białym dolomitem) również podnosi atrakcyjność wizualną. Rozmiar pojedynczych kryształów rzadko jest głównym kryterium, ponieważ wszystkie są bardzo małe. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów edenharytu jest jego lokalizacja typowa - kamieniołom Lengenbach w Szwajcarii. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy edenharytu są niezwykle delikatne i małe. Czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać ultradźwięków, myjek parowych, kwasów i detergentów. Minerał jest wrażliwy na chemikalia i może ulec uszkodzeniu. Należy chronić go przed wysoką temperaturą i nagłymi jej zmianami. ## Przechowywanie Okazy edenharytu, zazwyczaj w formie mikromontów, powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach chroniących przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na zawartość toksycznych pierwiastków (tal, ołów, arsen) należy przechowywać go poza zasięgiem dzieci i zwierząt, a po kontakcie z minerałem zawsze myć ręce.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej