Ecdemite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>6</sub>As<sup>3+</sup><sub>2</sub>O<sub>7</sub>Cl<sub>4</sub>

Ekdemit to rzadki minerał ołowiu, arsenu i chloru, występujący w postaci miękkich, żółtawych mas lub drobnych kryształów.

## Charakterystyka Ekdemit jest rzadkim, wtórnym minerałem z grupy halogenków, zawierającym ołów, arsen i chlor. Zazwyczaj tworzy skupienia ziarniste, masywne lub naskorupienia. Rzadziej spotykany jest w formie niewielkich, niedoskonałych kryształów o tabliczkowym pokroju, często pogrupowanych w nieregularne agregaty. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy rzadko osiągają duże rozmiary. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki i ciężki ze względu na wysoką zawartość ołowiu. Charakteryzuje się tłustym lub żywicznym połyskiem. Jest nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający w cienkich odłamkach. Jego kruchość i niska twardość sprawiają, że jest bardzo delikatny. ## Barwy i odmiany Ekdemit najczęściej przybiera barwę od jasnożółtej do zielonkawożółtej, czasami przechodzącą w szarawą lub zielonkawą. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od greckiego słowa *ἔκδημος* (ekdēmos), oznaczającego "niezwykły" lub "rzadki", co nawiązuje do jego nietypowego składu chemicznego i rzadkości występowania. Został opisany po raz pierwszy w 1877 roku przez szwedzkiego mineraloga Larsa Johana Igelströma na podstawie próbek ze szwedzkiej kopalni Långban. W tym samym roku, niezależnie, został opisany przez niemieckiego mineraloga Gerharda vom Ratha jako "heliophyllit" na podstawie materiału z kopalni Harstig w Szwecji. Nazwa ekdemit uzyskała pierwszeństwo. ## Zastosowania Ekdemit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest ceniony przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Tłusty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
7.2-7.6
Łupliwość
Dobra wzdłuż {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Prześwitujący
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Ekdemit rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznej żółtej lub zielonkawożółtej barwy, tłustego połysku, bardzo dużej gęstości oraz niskiej twardości. Występuje w specyficznym środowisku geologicznym, w asocjacji z innymi minerałami ołowiu i arsenu. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi minerałami ołowiu o podobnej barwie, jak mimetezyt czy wanadynit, jednak jest od nich znacznie bardziej miękki. Odróżnia go również tłusty połysk, podczas gdy wspomniane minerały mają połysk bardziej szklisty lub żywiczny. Ostateczna identyfikacja często wymaga analizy chemicznej. ## Formy kryształów Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy, często o zarysie sześcio- lub ośmiobocznym, a także nieregularne blaszki. Kryształy są zazwyczaj małe i zgrupowane w rozetkowe lub bezładne agregaty. Częściej występuje w postaci skupień ziarnistych i masywnych.

Środowisko występowania

## Geneza Ekdemit jest wtórnym minerałem powstającym w strefach utleniania złóż kruszców, w skałach metamorficznych bogatych w mangan, ołów i arsen. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów zawierających te pierwiastki. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: baryt, kalcyt, hausmannit, magnetyt, mimetezyt, hedyfan, franklinit, willemit oraz inne rzadkie minerały z Långban i Franklin. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału to kopalnie w regionie Långban (np. Långban, Harstig) w Värmland w Szwecji. Znany jest również z historycznych stanowisk w USA - Franklin i Sterling Hill w stanie New Jersey. Poza tymi dwiema słynnymi lokalizacjami, jego występowanie jest niezwykle ograniczone.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi kryształami, o intensywnej, czystej, żółtej barwie. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami, szczególnie z klasycznych lokalizacji jak Långban czy Franklin. Okazy z widocznymi, ostro zarysowanymi kryształami na kontrastującej matrycy są znacznie wyżej oceniane niż skupienia masywne. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i wartościowe są okazy pochodzące z historycznych, klasycznych lokalizacji: Långban w Szwecji oraz Franklin w New Jersey, USA. Materiał z tych miejsc jest uważany za standard dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ekdemit jest niezwykle delikatny i wrażliwy chemicznie. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. W razie konieczności można użyć bardzo miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, detergentami i innymi chemikaliami. Minerał jest bardzo miękki, podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Ze względu na zawartość ołowiu i arsenu, należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy ekdemitu należy przechowywać w suchym, stabilnym środowisku, najlepiej w zamkniętym pudełku klaserowym, z dala od innych minerałów, które mogłyby go zarysować. Należy go chronić przed wstrząsami i wibracjami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej