Dzharkenite
Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>(Se<sub>2</sub>)<sup>2-</sup>
Dżarkenit to rzadki selenek żelaza, tworzący mikroskopijne, sferyczne agregaty o metalicznym połysku, spokrewniony ze znanym pirytem.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Black
- Gęstość
- 6.36
- Łupliwość
- None
- Przełam
- Uneven
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Cubic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja dżarkenitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga specjalistycznego sprzętu analitycznego, takiego jak mikroskop elektronowy skaningowy (SEM) z analizatorem EDS, w celu potwierdzenia składu chemicznego (obecność tylko żelaza i selenu) oraz dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) do określenia struktury krystalicznej. Cechą wizualną, która może jedynie sugerować jego obecność, są mikroskopijne, metaliczne sferule na skale osadowej. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi mikroskopijnymi minerałami o metalicznym połysku, takimi jak piryt (FeS₂), markasyt (FeS₂) czy inne selenki. Piryt rzadko tworzy idealne sferule, częściej sześciany lub framboidy. Ostateczne rozróżnienie jest możliwe wyłącznie metodami laboratoryjnymi. ## Formy kryształów Dżarkenit tworzy charakterystyczne, mikroskopijne agregaty o pokroju sferycznym lub kulistym. Agregaty te składają się z promienisto ułożonych, włóknistych lub igiełkowych kryształów. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy o widocznych ścianach są ekstremalnie rzadkie i obserwowane jedynie w dużym powiększeniu.
Środowisko występowania
## Geneza Dżarkenit jest minerałem pochodzenia osadowego, powstającym w warunkach redukcyjnych. Formuje się w niskich temperaturach w bogatych w materię organiczną, uwęglonych osadach ilastych i mułowcowych. Jego powstawanie jest związane z działalnością mikroorganizmów, które redukują seleniany do selenków w obecności żelaza. ## Asocjacje mineralne W miejscu odkrycia dżarkenit współwystępuje z kalcytem, ferroselitem, selenkiem rtęci (prawdopodobnie tiemannitem), a także z bezpostaciową materią węglową i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Poza miejscem typowym w Kazachstanie (złoże Sulucheq), jego występowanie zostało potwierdzone w osadach formacji Niobrara w stanie Wyoming (USA) oraz w osadach z okresu kredy w zachodniej Kanadzie. Wszystkie znane stanowiska to osady morskie bogate w materię organiczną.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Jako minerał mikromontażowy, dżarkenit jest ceniony przede wszystkim za sam fakt jego obecności i potwierdzenia na okazie. Najwyżej oceniane są próbki, na których sferyczne agregaty są liczne, dobrze wyizolowane, nieuszkodzone i kontrastują z barwą skały macierzystej. Wielkość agregatów, chociaż zawsze mikroskopijna, również ma znaczenie - większe sferule (bliskie 0.5 mm) są bardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość okazów dostępnych na rynku kolekcjonerskim pochodzi z miejsca typowego w Kazachstanie. Okazy z lokalizacji w Ameryce Północnej są praktycznie niedostępne dla prywatnych kolekcjonerów i znajdują się głównie w kolekcjach instytucjonalnych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Ze względu na mikroskopijny rozmiar i rzadkość, okazy dżarkenitu na skale macierzystej zasadniczo nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie. Wszelkie interwencje mogą zniszczyć delikatne agregaty. W razie potrzeby można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami, środkami czyszczącymi i ultradźwiękami. Minerał jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może prowadzić do powolnego utleniania. ## Przechowywanie Okazy mikromontażowe należy przechowywać w dedykowanych, szczelnych pudełkach (perky box), aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Przechowywanie w stabilnych warunkach pokojowych jest w pełni wystarczające.