Dutkevichite-(Ce)

Wzór chemiczny: NaZn<sup>2+</sup>Ba<sub>2</sub>Ce<sup>3+</sup><sub>2</sub>Ti<sup>4+</sup><sub>2</sub>Si<sub>8</sub>O<sub>26</sub>F·H<sub>2</sub>O

Dutkiewiczit-(Ce) to niezwykle rzadki minerał z grupy cyklokrzemianów, odkryty w Tadżykistanie, tworzący drobne, pryzmatyczne kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Dutkiewiczit-(Ce) jest złożonym cyklokrzemianem tytanu, baru, cynku, sodu i ceru, należącym do grupy tytanokrzemianów. Został zatwierdzony jako nowy gatunek minerału przez IMA w 2023 roku. Występuje w postaci bardzo małych, wydłużonych, pryzmatycznych kryształów, osiągających długość do 0.2 mm i grubość do 0.03 mm. Kryształy są bezbarwne do bladożółtych i wykazują szklisty połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa. Jest kruchy, a jego gęstość obliczona na podstawie danych krystalograficznych wynosi 4.22 g/cm³. Kryształy są przezroczyste do przeświecających. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje prof. dr hab. Grzegorza Stanisława Dutkiewicza (ur. 1943), polskiego krystalografa z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w uznaniu jego wkładu w krystalochemię. Człon "-(Ce)" odnosi się do dominującego pierwiastka ziem rzadkich w jego składzie - ceru. Minerał został odkryty w materiale pochodzącym z lodowca Darai-Pioz w górach Ałaj w Tadżykistanie, który jest lokalizacją typową dla wielu rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
4.22
Łupliwość
Good on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja dutkiewiczitu-(Ce) jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia elektronowa (EDS/WDS) w celu określenia składu chemicznego oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD) do potwierdzenia struktury krystalicznej. Wizualne rozpoznanie jest niemożliwe ze względu na mikroskopijne rozmiary i brak charakterystycznych cech makroskopowych. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi rzadkimi tytanokrzemianami występującymi w tym samym środowisku, takimi jak tienshanit, baratowit czy tadżykit-(Ce). Odróżnienie wymaga precyzyjnej analizy chemicznej, ponieważ wszystkie te minerały mogą tworzyć podobne, niewielkie kryształy. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy o przekroju zbliżonym do prostokątnego. Kryształy występują jako pojedyncze, izolowane osobniki w obrębie skały macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Minerał ten powstał w warunkach metamorfizmu kontaktowego. Występuje w pegmatytach syenitowych lub w marmurach (wapieniach zmetamorfizowanych) na kontakcie z intruzjami syenitów nefelinowych. Środowisko to jest bogate w pierwiastki ziem rzadkich, tytan, bar i fluor. ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej (lodowiec Darai-Pioz) współwystępuje z kwarcem, mikroklinem, egirynem, polylitionitem, leucosfenitem, turkiestanitem, baratowitem i reedmergnerem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania dutkiewiczitu-(Ce) na świecie jest jego lokalizacja typowa - masyw lodowca Darai-Pioz w górach Ałaj, w Tadżykistanie. Jest to jedno z najbardziej znanych na świecie stanowisk rzadkich minerałów.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał typu "micromount", jego wartość kolekcjonerska zależy przede wszystkim od jakości i wielkości kryształów, chociaż nawet największe nie przekraczają ułamka milimetra. Najbardziej pożądane są dobrze wykształcone, ostro zakończone kryształy, wyraźnie odcinające się od skały macierzystej (matrycy). Ważna jest również bogata asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane okazy pochodzą wyłącznie z jednego miejsca na świecie: lodowca Darai-Pioz w Tadżykistanie. Materiał z tej lokalizacji jest niezwykle ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach i okazach mikroskopowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, mechaniczne czyszczenie nie jest zalecane i zazwyczaj nie jest konieczne. Wszelkie zanieczyszczenia powinny być pozostawione w stanie nienaruszonym, aby nie uszkodzić okazu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, ultradźwiękami oraz ekstremalnymi zmianami temperatury. Okazy powinny być chronione przed kurzem i wibracjami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie w specjalistycznych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią delikatne kryształy przed uszkodzeniami mechanicznymi i zanieczyszczeniami. Należy unikać bezpośredniej ekspozycji na światło słoneczne, chociaż nie ma dowodów na jego blaknięcie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej