Dumontite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>2</sub>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>O<sub>2</sub>·5H<sub>2</sub>O

Dumontyt to rzadki minerał uranu i ołowiu, tworzący charakterystyczne, żółte, igiełkowe kryształy o silnej radioaktywności.

## Charakterystyka Dumontyt jest uwodnionym tlenofosforanem uranylu i ołowiu, należącym do grupy minerałów wtórnych uranu. Występuje w postaci drobnych, igiełkowych lub włoskowych kryształów, które często tworzą promieniste agregaty, naskorupienia lub rozetki. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, cytrynowożółta do złocistożółtej barwa. Ze względu na skład chemiczny, dumontyt jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Właściwości fizyczne Kryształy dumontytu są bardzo małe i kruche. Minerał wykazuje połysk jedwabisty do szklistego. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego gęstość jest wysoka i wynosi około 5.5 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów i uran. ## Barwy i odmiany Dumontyt występuje w różnych odcieniach koloru żółtego, od cytrynowożółtego, przez złocistożółty, aż po pomarańczowożółty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1924 roku przez belgijskiego mineraloga Alfreda Schoepa. Nazwał go na cześć André-Huberta Dumonta (1809-1857), belgijskiego geologa, który jako pierwszy stworzył mapę geologiczną Belgii. ## Zastosowania Dumontyt, podobnie jak inne wtórne minerały uranu, nie ma bezpośredniego zastosowania przemysłowego ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach. Stanowi jednak obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranowych oraz ma znaczenie naukowe jako wskaźnik procesów wietrzenia złóż uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Jedwabisty
Rysa
Żółta
Gęstość
5.5
Łupliwość
Doskonała wg {100}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne dumontytu to jego intensywnie żółta barwa, charakterystyczna forma drobnych, igiełkowych kryształów tworzących promieniste agregaty oraz bardzo silna radioaktywność, łatwo wykrywalna za pomocą licznika Geigera. Minerał ten często występuje na uraninicie lub w jego pobliżu. ## Odróżnianie od podobnych Dumontyt można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak autunit, torbernit (w formie meta-), czy kasolit. Odróżnienie często wymaga analizy chemicznej (EDS) lub rentgenowskiej (XRD). Kasolit również zawiera ołów, ale ma inną strukturę i często tworzy bardziej zwarte skupienia. Autunit i torbernit zazwyczaj tworzą tabliczkowe kryształy i wykazują silną fluorescencję w świetle UV, której dumontyt nie posiada. ## Formy kryształów Dumontyt krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy wydłużone, igiełkowe lub włoskowe kryształy, często spłaszczone. Kryształy te niemal zawsze występują w postaci promienistych lub gwiaździstych agregatów, a także w formie naskorupień i powłok na innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Dumontyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów uranu, głównie uraninitu, w obecności wód bogatych w fosforany i ołów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej współwystępuje z uraninitem (jako skałą macierzystą), a także z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak kasolit, torbernit, meta-torbernit, dewindtyt, fosfouranylit i saleeityt. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania dumontytu jest kopalnia Shinkolobwe w prowincji Górna Katanga w Demokratycznej Republice Konga, gdzie został odkryty. Znany jest również z kilku innych lokalizacji na świecie, w tym z kopalni uranu w regionie Écarpière we Francji oraz z niektórych pegmatytów w Karolinie Północnej w USA.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnymi agregatami promienistymi o intensywnej, złocistożółtej barwie. Ważny jest kontrast z minerałem macierzystym (matriksem), na którym dumontyt narasta. Wielkość agregatów i bogactwo występowania na okazie znacząco podnoszą jego wartość. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, czystość nie jest kluczowym kryterium. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga. Materiał z tej kopalni jest uważany za wzorcowy dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów dumontytu generalnie nie należy czyścić na mokro. Drobne, igiełkowe kryształy są niezwykle kruche i łatwo je uszkodzić. Do usuwania kurzu można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości lub bardzo miękkiego pędzelka, postępując z najwyższą ostrożnością. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Jako minerał silnie radioaktywny, wymaga specjalnego traktowania. Należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, a po każdym kontakcie (nawet z pojemnikiem) dokładnie umyć ręce. Nie należy go przechowywać w miejscach, gdzie spędza się dużo czasu (sypialnie, biurka). ## Przechowywanie Dumontyt musi być przechowywany w szczelnym, ołowianym lub wykonanym z grubego szkła pojemniku, wyraźnie oznaczonym jako materiał radioaktywny. Pojemnik powinien być umieszczony w miejscu z dobrą wentylacją, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie (np. kwarc dymny, niektóre fluoryty) i materiałów fotograficznych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej