Dugganite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup><sub>3</sub>Zn<sup>2+</sup><sub>3</sub>(Te<sup>6+</sup>O<sub>6</sub>)(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>

Dugganit to rzadki arsenian i telluran ołowiu i cynku, tworzący drobne, heksagonalne kryształy o szklistym połysku i jasnozielonej barwie.

## Charakterystyka Dugganit jest minerałem z gromady arsenianów i telluranów, chemicznie klasyfikowanym jako arsenian-telluran ołowiu i cynku. Występuje w postaci niewielkich, heksagonalnych, pryzmatycznych lub tabliczkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Tworzy także skupienia rozetowe, sferulityczne lub cienkie powłoki i naloty na innych minerałach. Jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż kruszcowych. ## Właściwości fizyczne Kryształy dugganitu charakteryzują się szklistym połyskiem. Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3. Jest dość gęsty z uwagi na zawartość ołowiu, a jego gęstość obliczona wynosi 6,33 g/cm³. Jest kruchy i wykazuje nierówny przełam. ## Barwy i odmiany Dugganit najczęściej przybiera barwę od bladozielonej do szarozielonej, bywa też bezbarwny. Niektóre okazy mogą wykazywać delikatną, niebieskawą poświatę. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kopalni Emerald w rejonie Tombstone w hrabstwie Cochise w Arizonie (USA). Jego nazwa, zatwierdzona w 1978 roku, honoruje Marjorie Duggan (1920-1982), chemiczkę i mineralożkę z firmy Phelps Dodge Corporation, która jako pierwsza zidentyfikowała ten minerał i przeprowadziła jego wstępne analizy chemiczne. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, dugganit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z grupy telluranów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Gęstość
6.33
Łupliwość
Brak
Przełam
Nieregularny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja dugganitu w warunkach amatorskich jest trudna ze względu na mały rozmiar kryształów. Kluczowe cechy to jasnozielona barwa, heksagonalny zarys kryształów, szklisty połysk oraz współwystępowanie z innymi wtórnymi minerałami ołowiu i cynku w strefach utleniania. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS). ## Odróżnianie od podobnych Dugganit można pomylić z innymi zielonymi, wtórnymi minerałami arsenu, takimi jak mimetezyt, konichalcyt czy olivenit. Odróżnia go od nich heksagonalna forma kryształów oraz specyficzne środowisko geochemiczne bogate w tellur. Często występuje w paragenezie z cheremisinitem, który jest jego arsenowym analogiem. ## Formy kryształów Dugganit krystalizuje w formie krótkich, heksagonalnych pryzmatów lub grubszych, tabliczkowych kryształów. Często tworzy promieniste agregaty, rozety lub sferulityczne skupienia zbudowane z drobnych, igiełkowych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Dugganit jest minerałem wtórnym, który tworzy się w strefach utleniania hydrotermalnych złóż polimetalicznych, bogatych w ołów, cynk, arsen i tellur. Powstaje w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków i tellurków w warunkach niskich temperatur i ciśnień. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami wtórnymi. Do jego typowych asocjacji należą: cheremisinit (jego fosforanowy odpowiednik), kwarc, galena, sfaleryt, chalkopiryt, tenantyt, a także rzadsze tellurany i arseniany jak emmonsit, teinit, kankit, beudantyt, segnitit, anglesyt i cerusyt. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania dugganitu jest kopalnia Emerald w Tombstone w Arizonie (USA). Znany jest również z kilku innych lokalizacji na świecie, w tym z kopalni Trixie w Utah (USA), kopalni Moctezuma w Meksyku, z rejonu Kawazu w Japonii oraz z kopalni Clara w Schwarzwaldzie w Niemczech.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, zielonej barwie. Wysoko cenione są bogate skupienia krystaliczne, zwłaszcza rozetowe agregaty, wyraźnie odcinające się od skały macierzystej. Ze względu na mikroskopijny charakter większości okazów, kluczowa jest jakość samego kryształu, a nie jego rozmiar. Atrakcyjność podnosi również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Najlepsze i najbardziej klasyczne okazy dugganitu, stanowiące wzorzec dla tego minerału, pochodzą z jego lokalizacji typowej - kopalni Emerald w Tombstone w Arizonie. Okazy z innych znanych stanowisk, jak kopalnia Trixie w Utah czy Moctezuma w Meksyku, są również poszukiwane przez specjalistów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego miękkość i kruchość, należy unikać myjek ultradźwiękowych oraz silnego strumienia wody. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zalecana jest woda destylowana. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Dugganit jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Jako minerał ołowiu i arsenu jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy dugganitu, zwłaszcza te mikroskopijne, najlepiej przechowywać w zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy przechowywać go z dala od wilgoci i w stabilnej temperaturze.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej